سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 375

عدم وجود تضاد بین صلاه قصر و صلاه تمام

یک جواب این است که در آنجا بین صلاه و ازاله، یک تضاد روشنی تحقّق داشت.

کسی که اشتغال به ازاله پیدا می کرد نمی توانست در حال ازاله، اشتغال به صلاه داشته باشد و کسی که اشتغال به صلاه پیدا می کرد نمی توانست در حال اشتغال به صلاه، اشتغال به ازاله پیدا بکند، اما در ما نحن فیه بین صلاه الاتمام و صلاه القصر چه تضادی تحقّق دارد؟ وقت که برای نماز وسیع است و در هیچ کدام هم که مسألۀ فوریت مطرح نیست. این می تواند هم نماز قصر بخواند و هم اتمام بخواند. پس علت اینکه در آنجا می گفتیم: نماز، مکان الازاله مشتمل بر یک مصلحت تامه است، این بود که تنها مانع، عبارت از تضاد صلاه با ازاله بود اما اگر بین صلاه و ازاله، تضادی تحقّق نداشت، هیچ مسأله ای بوجود نمی آمد ولی اینجا با اینکه هیچ تضادی تحقّق ندارد، می خواهید بگویید:

نماز اتمام هم واجد یک مصلحت ملزمۀ عبادی است. چه مصلحت ملزمۀ عبادی در صلاه اتمام وجود دارد؟ تضادی با نماز قصر در کار نیست، پس اصلا در نماز اتمام ملاک تحقّق ندارد لذا نمی شود اینجا را با آنجا مقایسه کرد.

عدم امکان تشخیص وجود تضاد بین عبادات از نظر ما

جوابی که می شود از این مسأله داد این است که آیا در باب عبادات که مسائل تعبدیه محض است، تشخیص مسألۀ تضاد و عدم تضادشان، با ماست ؟ ما باید تشخیص بدهیم که بین اینها تضاد تحقّق دارد یا ندارد؟ از شما می پرسیم: این حرفی که صاحب کفایه فرمودند، (به عنوان امکان) آیا ممکن نیست که به حسب واقع، مطلب این باشد که اگر کسی در اول وقت، نمازش را اتماما خواند درحالی که وظیفه اش قصر بوده، این آدم دیگر نمی تواند مصلحت صلاه قصری را استیفا بکند؟ آیا این امتناع دارد، دلیلی بر خلافش قائم شده است ؟ یعنی می توانیم بگوییم: چنین مسأله ای تعقل ندارد؟ یا اینکه اگر این معنا پیش آمد، امکان تضاد پیش ما مطرح می شود. یعنی همان طور که اگر کسی اول وقت، نماز را قصرا بخواند دیگر هیچ جا برای صلاه اتمام باقی نیست، همان طور اگر اتماما بخواند البته فی صوره الجهل، دیگر استیفایش در ضمن قصر امکان ندارد«و هذا معنی التضاد» مگر تضاد چیست ؟ تضاد در باب عبادات به اختیار من و شما نیست که ما