سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 378

وقتی این معنا برایش معلوم شد دیگر«لا یکون جاهلا، یخرج عن کونه جاهلا» در حالی که شما دارید مسألۀ جاهل مقصّر را توجیه می کنید و دارید عمل جاهل را با فرض جهلش توجیه و تصحیح می کنید، پس چطور می شود اینجا چنین خطابی توجه پیدا بکند؟

عدم لزوم اشکال در صورت مخاطب قرار ندادن عاصی

از محقق نائینی(ره) می شود جواب داد به اینکه چرا اصلا مسأله را به صورت خطاب مطرح کنیم، آن هم خطاب شخصی تا این حرفها پیش بیاید؟ بله، اگر به صورت خطاب باشد آن هم خطاب شخصی باشد، به یک جاهل مقصّری بگوییم: «ان عصیت الامر بالقصر یجب علیک الاتمام، یخرج عن کونه جاهلا» این درست است. اما اگر اصلا مسأله به صورت خطاب نبود یا اگر هم مسأله به صورت خطاب بود، خطاب به شخص نبود، مثلا اگر مسأله به این صورت بود: «یجب علی المکلف» مثلا در فلان موضعی که وظیفه اش قصرش است«القصر» بعد بگویند: «و ان عصی الامر بالقصر و لو جهلا یجب علیه الاتمام و لو جهلا مقصرا» چون صورت علمش را بطور کلی باید خارج بگیریم«و ان عصی الامر بالقصر و لو جهلا مقصّرا یجب علی المکلف الاتمام» حالا این جاهل که این حرفها دستش نیست آن کاری که کرده این است که به جای نماز قصر، نماز تمام خوانده در نتیجه مصداق این عنوان ثانی و این امر متعلق به اتمام که در رتبۀ متأخره است، قرار گرفته است و لازم هم نیست که این بداند که خودش مصداق آن است، بعد متوجه می شود، بعد که از حالت جهل بیرون می آید، می خواهد ببیند آیا عملش صحیح است یا عملش صحیح نیست، می رود دلیل را می بیند، دلیل گفته: «یجب علی المکلف» در فلان جا، «القصر و ان عصی» یعنی کل مکلف«و ان عصی المکلف الامر بالقصر و لو جهلا عن تقصیر یجب علیه الاتمام» این چه اشکالی دارد؟ اگر به این صورت تعبیر بشود آیا لازم می آید که جاهل مقصّر عن کونه جاهلا مقصّرا خارج بشود؟ نه، درحالی که داشته نماز را اتماما می خوانده، جاهل مقصر است، الان هم فرض این است که از جهل بیرون آمده، می خواهد ببیند عملش صحیح است یا صحیح نیست، می بیند این عنوانی که در دلیل دوم اخذ شده به عنوان امر به مهم، این عنوان بر او صادق است. این عنوان هیچ نقصی ندارد از اینکه بر او انطباق پیدا بکند.