سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 38

الکتاب می کند، از یک طرف، معذّب و معاقب است. شارع به او می گوید: مگر من نگفتم:

«لا صلاه الاّ بفاتحه الکتاب»؟ تو که شنیدی«لا صلاه الاّ بفاتحه الکتاب» را، تو که در هنگام نماز، توجه به فاتحه الکتاب داشتی، پس چرا فاتحه الکتاب را ترک کردی و در نتیجه نتوانستی آن صد درجه مصلحتی که بر تو استیفای آن لزوم داشت، را بیاوری ؟ و از طرف دیگر، راه هم مسدود شده، اگر این بگوید: من دوباره نماز را اعاده می کنم، و نماز را با فاتحه الکتاب می خوانم، شارع می گوید: متأسفانه دیگر راه مسدود شده. با استیفای آن پنجاه درجه، دیگر تمکّن از استیفای بقیه وجود ندارد.

پس با این تصویر می توانیم جمع بکنیم که از یک طرف«لا صلاه الاّ بفاتحه الکتاب» که معنایش جعل جزئیت برای فاتحه الکتاب است، یک مطلب صحیحی باشد و از طرفی هم به حسب مقام ثبوت«لا تعاد» بگوید: اگر کسی عالما عامدا فاتحه الکتاب را ترک کرد، دیگر صلاه اعاده نمی شود، دیگر صلاه تکرار نمی شود. همان عملی که واقع شد با آن مقدار مصلحتی که استیفا کرد، دیگر راه را برای استیفای بقیۀ مصلحت مسدود کرده.

پس هم«لا صلاه الاّ بفاتحه الکتاب» در مقام جعل جزئیت، نقش داشته و هم حدیث«لا تعاد» عامد عالم را که عمدا و عن التفات، اخلال به فاتحه الکتاب می کند، شامل می شود و نمازش صحیح می شود. البته این مربوط به مقام ثبوت است، مربوط به مقام امکان است.

عدم شمول حدیث«لا تعاد» نسبت به عالم عامد از نظر مقام اثبات

پس از نظر مقام تصوّر و مقام امکان، امکان دارد که حدیث«لا تعاد» عامد ملتفت را شامل بشود، لکن از نظر مقام اثبات چطور؟ هر چیزی که ممکن باشد، معنایش این نیست که دلیل هم بر او ظهور داشته باشد و به حسب مقام اثبات هم امکان داشته باشد.

آیا حدیث«لا تعاد» به حسب مقام دلالت، به حسب مقام اثبات، عامد ملتفت را می گیرد یا نمی گیرد؟

ظاهر این است که حدیث«لا تعاد»، عامد ملتفت نمی گیرد برای یک نکته ای که این نکته را نظرم هست یک وقت مرحوم آقای بروجردی(اعلی الله مقامه الشریف) در بحث فقهی شان می فرمودند و در بعضی از کلمات مرحوم محقق حائری(ره) که در بحث بعدی با ایشان یک بحث مفصلی داریم، اشاره ای به این حرف هست و این حرف خوبی