سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 384

تقریبا به یک معنا، نزدیک به جواب مرحوم محقق خراسانی است لکن بین آنها فرق وجود دارد جوابی است که مرحوم محقق اراکی الشیخ ضیاء الدین(اعلی الله مقامه الشریف) بیان کرده اند. ایشان فرموده اند که چه مانعی دارد که مسألۀ جاهل مقصّر را از راه تعدّد مطلوب تصحیح بکنیم ؟ به این کیفیت که بگوییم: مولا دارای دو مطلوب است و ارادۀ مولا به دو چیز تعلّق گرفته است: یکی از آنها محبوب و مطلوب مطلق مولاست که عبارت از نفس الصلاه است که در این مطلوب، هیچ عنوانی اخذ نشده است، هیچ خصوصیتی در این مطلوب دخالت ندارد. خصوصیت قصریّت، خصوصیت اتمامیت، هیچ کدام نقشی در این مطلوب ندارند. جامع صلاتی بما هو جامع صلاتی، دارای یک مصلحت ملزمه است. یک مصلحت صد درجه ای لازمه الاستیفاء دارد و این مصلحت متقوّم به نفس عنوان صلاه است بدون اینکه هیچ خصوصیتی در این مصلحت نقش داشته باشد. این اولین مطلوب مولاست لکن مولا یک مطلوب دیگری هم دارد که آن مطلوب ثانوی عبارت است از صلاه متخصصۀ به خصوصیت قصریّت، صلاه متقیّده به قید قصریّت، این هم دارای یک مصلحت لازمه الاستیفاء و یک مصلحت کامله است و به عنوان مطلوب دوم مولا مطرح است، نه بنحو ترتبّی که دیروز ذکر کردیم.

این مطلوب دوم در رتبۀ همان مطلوب اول است و در عرض همان مطلوب اول است بدون اینکه بین آنها یک نوع ترتّب و طولیتی مطرح باشد، فقط به همین مقدار که مولا دوتا مطلوب دارد همان طوری که گاهی تعدّد مطلوب مولا، به این نحو است که یک مطلوب مولا نماز است، یک مطلوب مولا هم صوم است، اینجا هم به همان سبک است منتها بین صوم و صلاه اختلاف کامل تحقّق دارد، اینجا اختلاف بین دوتا مطلوب، اختلاف اطلاق و تقیید است، اختلاف جامع و خصوصیت است، اختلاف نوع و صنف است که نوع یک مطلوبیت کامل دارد و صنف یک مطلوبیت اضافی مستقل لازم دارد.

البته مسأله به همین مقدار، تمام نمی شود، می فرماید: باید این را هم ملتزم بشویم که اگر مطلوب اول مولا که عبارت از جامع صلاه است در خارج تحقّق پیدا کرد بدون اینکه آن خصوصیتی که در مطلوب دوم دخالت دارد، تحقّق پیدا کرده باشد، صلاه تحقّق پیدا کرد اما خصوصیت قصریت تحقّق پیدا نکرد، اگر مسأله اینطور شد لازمه اش این است که با استیفای مصلحت متقوم به جامع، دیگر آن مصلحتی که متقوم به خصوصیت قصریت است، امکان تحقّق ندارد. دیگر نمی شود آن مصلحت با استیفای مصلحت اول،