سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 4

عدم مطابقت می داند، عقل در اینجا چنین حکم می کند، در نقیصه به آن کیفیت و در زیاده به این کیفیت.

بررسی استصحاب عدم قادحیت زیاده در مأموربه

لکن از راههای دیگر هم خواسته اند مسألۀ عدم قادحیت و مانعیت زیاده را اثبات بکنند، (با اینکه نیازی ندارد) یکی مسألۀ استصحاب است. استصحاب را به چند صورت می شود تقریر کرد و باید ببینیم کدامیک از این تقریرات، صحیح است و کدام با موازین متناسب و ملائم است.

یک راه عبارت از این است که عدم مانعیت زیاده را استصحاب می کنیم می گوییم:

مثلا این«زیاده الرکوع لم تکن مانعه» و استصحاب می کنیم عدم مانعیت را. این استصحاب در حقیقت مثل همان استصحاب عدم قرشیت مرأه و عدم مذکّی بودن حیوان است که ما مکرر بهترین تقریب برای اجرای چنین استصحابی را عرض کردیم و جوابی از این تقریبی که بهترین تقریب برای اجرای این قبیل استصحاب است را عرض کرده ایم، حالا هم مجملا می گوییم و رد می شویم، چون چندبار این مسأله را ذکر کرده ایم.

بهترین تقریب این است که بگوییم: در باب استصحاب، یک قضیۀ متیقنه لازم داریم و یک قضیۀ مشکوکه. قضیۀ متیقنۀ ما چیست و موضوعش عبارت از چیست ؟ اینکه می گویید: «الزیاده لا تکون مانعه» و حالا می خواهید استصحاب همین«الزیاده لا تکون مانعه» را جاری بکنید، شما کی یقین داشتید که زیاده مانعیت ندارد؟ کی یک حالت سابقۀ متیقنه برای شما وجود داشته ؟ برای درست کردن یک حالت سابقۀ متیقنه، مراد از زیاده را ماهیه الزیاده قرار بدهیم نه وجود الزیاده، بگوییم: «ماهیه الزیاده لا تکون مانعه» مانعیت اگر تحقّق داشته باشد، صفت وجود است، عارض بر وجود ماهیت می شود و الاّ نفس الماهیه من حیث هی ماهیه«لا تتصف بانها مانعه». بگوییم: قضیۀ متیقنۀ ما، روی ماهیه الزیاده بار شده است، «ماهیه الزیاده لا تکون مانعه» ما یقین داریم که ماهیت، عنوان مانعیت ندارد اما حالا که این ماهیت متلبس به لباس وجود شد و زیاده در خارج تحقّق پیدا کرد، شک می کنیم که عنوان مانعیت را با خودش آورد یا نه، استصحاب می کنیم همان قضیۀ سالبۀ متیقنه ای را که موضوعش عبارت از ماهیه الزیاده بود. در باب عدم