سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 403

قواعد فقهیه خواهد بود، و روی یک معنای دیگر اصلا«لا قاعده فقهیه و لا قاعده اصولیه» بلکه یک حکم حکومتی است که از نبی اکرم(صلی الله علیه و آله) صادر شده و مربوط به مقام ولایت و حکومت است نه اینکه حکم الهی باشد و یا حکم فقهی باشد که ان شاء الله در معنای قاعدۀ«لا ضرر» این مباحث روشن می شود.

بررسی سند قاعدۀ لا ضرر

اولین بحثی که در قاعدۀ«لا ضرر» مطرح است عبارت از سند و مدرک این قاعده است. این قاعده چه مدرک و چه دلیلی دارد؟

دلیل این قاعده، قول رسول خدا(صلی الله علیه و آله) است که اجمالا جملۀ«لا ضرر و لا ضرار» را ایشان فرموده اند. آیا این جملۀ«لا ضرر و لا ضرار» را ابتداء فرموده اند؟ یا در ضمن بعضی از قضایا و مسائل فرموده اند؟ آیا آن را که رسول خدا فرموده، «لا ضرر و لا ضرار» تنها بوده یا«لا ضرر و لا ضرار فی الاسلام» بوده، یا«لا ضرر و لا ضرار علی مؤمن» بوده ؟ اینها باید مورد بحث قرار بگیرد و الاّ می توان یک تواتری حتی تواتر لفظی در مورد خود این عبارت که رسول خدا یک چنین عبارتی را فرموده اند، ادعا کرد و اگر در تواتر لفظی اش هم مناقشه بشود، بلااشکال رسول خدا یک چنین مفادی را بیان کرده اند که شما از آن تعبیر به تواتر معنوی می کنید در مقابل تواتر لفظی.

برای اینکه این خصوصیات و این جهات تا حدی آشکار بشود باید مدارک این قاعده و روایاتی که در این قاعده در ابواب مختلفه و در موارد متعدده وارد شده است را بررسی بکنیم تا بعد با توجۀ به روایات، ببینیم که از نظر حجیّت، آن را که می شود روی آن بحث کرد و آن را که می شود مبنای بحث قرار داد، عبارت از چیست ؟ لذا بحث ما فعلا در ملاحظۀ روایاتی که این معنا در آنها ذکر شده چه مستقلا چه در ضمن بعضی از قضایا و بعضی از مسائل، تمرکز پیدا می کند.

بررسی روایت لا ضرر از نظر موثقه زراره

یک روایت، موثقه زراره از امام باقر(علیه السلام) است که این روایت موثقه را مشایخ ثلاثه نقل کرده اند یعنی اصحاب کتب اربعه. کلینی نقل فرموده، صدوق نقل فرموده، شیخ طوسی هم نقل فرموده و نقل تمامشان نقل موثق است. کلینی نقل کرده