سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 41

قاصر می کنید و گاهی جهل، جهل عن تقصیر است که شما از آن تعبیر به جاهل مقصّر می کنید.

حالا سؤال این است که عامد عالم که از حدیث«لا تعاد» خارج شد، آیا غیر از عامد عالم، همۀ این فروض و صوری که ما ذکر کردیم داخل در حدیث«لا تعاد» است یا اینکه همان طوری که عالم عامد خارج است، شاید کثیری از این صور هم از حدیث«لا تعاد» خارج باشد؟ اینجا بحثی با مرحوم محقق حائری(ره)، مؤسس حوزه است، یعنی مطلبی را ایشان در کتاب صلاتشان در این رابطه بیان کرده اند که باید آن مطلب را بررسی بکنیم و ببینیم قابل قبول است یا قابل قبول نیست.

عدم دلالت«لا تعاد» نسبت به جهل و نسیان حکم از نظر محقق حائری(ره)

ایشان مدعی هستند که حدیث«لا تعاد» در باب حکم، بطور کلی هیچ نقشی ندارد، چه جهل به حکم باشد و چه نسیان حکم باشد، اصلا در جهل به حکم و نسیان حکم، حدیث«لا تعاد» دخالت نمی کند و در موضوع هم اگر نسیان الموضوع باشد، می فرماید:

حدیث«لا تعاد» نسیان موضوع را قطعا می گیرد. اگر جهل به موضوع هم، جهل مرکب باشد نه جهل بسیط ، اینجا را هم حدیث«لا تعاد» می گیرد. در حقیقت مورد حدیث«لا تعاد»، به دو جا اختصاص پیدا می کند، نسیان الموضوع، کسی یادش رفت که فاتحه الکتاب را در جای خودش بخواند و یکی هم جهل مرکب به موضوع و آن این است که کسی فاتحه الکتاب را فراموش نکرده، لکن معتقد شده که فاتحه الکتاب را خوانده، تکبیر را گفت، بعد غفلت کرد، بعد شک کرد که فاتحه الکتاب را خوانده یا نه، معتقد به این شد که فاتحه الکتاب را خوانده و بعد رفت به رکوع حالا در رکوع یا بعد از نماز فهمید که اشتباه کرده و فاتحه الکتاب را نخوانده، اینجا ایشان می فرماید: حدیث«لا تعاد» دخالت می کند و دلالت دارد. حالا چرا بقیۀ صور و فروض را از حدیث«لا تعاد» خارج می کنند؟ می فرماید: این بیان ما مبتنی بر دو مقدمه است که با این دو مقدمه، نکتۀ این حرف، روشن می شود.

دلالت حدیث«لا تعاد» بر صحّت واقعیه

مقدمه اول این است که حدیث«لا تعاد» که معنایش این است که اعاده در غیر آن