سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 418

مال من است. «و أشرک فیه رجلا بدرهمین بالرأس و الجلد فقضی انّ البعیر برء» قضا و قدر اقتضا کرد که این بعیر خوب شد، وقتی که خوب شد، قیمت بالا رفت، «فبلغ ثمنه دنانیر» اینکه ثمنش ده درهم و یک دینار بود، رفت روی هفت، هشت دینار قیمت پیدا کرد. حالا سؤال این است که قیمت مثلا روی پنج دینار رفت، آن بیچاره ای که دو درهم داده بود که در مقابل این دو درهم، سر این بعیر و پوست آن را ببرد به خیال آنکه دیگر خوب نمی شود و فقط باید ذبح کرد و از آن استفاده کرد، مسأله این است که الان سهم صاحب دو درهم چقدر است ؟ آیا همان دو درهمی که داده سهمش است و دیگر بقیه هر چه ترقی قیمت دارد، مال همان مشتری اول است یا اینکه باید محاسبه کنیم ببینیم دو درهم با ده درهم چه نسبتی دارد؟ نسبت آن خمس است، دو درهم یک پنجم ده درهم است، از این قیمت فعلی، یک خمسش مال این آدمی است که دو درهم داده است.

«قال:» راوی می گوید که«فقال:» امام صادق فرمودند که«لصاحب الدرهمین خمس ما بلغ» برای صاحب دو درهم، یک پنجم قیمت فعلی است ولو صد دینار شده باشد. اگر صد دینار شده باشد، بیست دینار مال صاحب دو درهم است«فان قال أراد الرأس و الجلد فلیس له ذلک» اگر صاحب شتر که همان مشتری است بگوید: او سر شتر را با پوست آن می خواست و به چه مناسبت پنج یک قیمت فعلی مال این باشد؟ امام می فرماید: «فلیس له ذلک هذا الضرار»، این سبب می شود که عنوان ضرار در اینجا تحقق پیدا کند.

پس این هم دلیل بر این است که کبرای مسلّمی در باب ضرار وجود دارد که امام صادق صغرا را مشخص می کند می فرماید: «هذا الضرار»، لابد در دنبالش«لا ضرار» بلااشکال مطرح است«و قد اعطی حقه اذا أعطی الخمس» امام می فرماید: در صورتی حق این ادا می شود که پنج یک قیمت فعلی به او داده شود.

روایات دیگری هم هست مثلا در همین کتابهای فقهیه شیخ در کتاب خلاف در باب خیار غبن می گوید: «دلیلنا ما روی عن النبی(صلی الله علیه و آله) انّه قال: لا ضرر و لا ضرار» بطور مرسل، ابن زهره در باب خیار عیب می فرماید: «و یحتجّ علی المخالف» آنهایی که اصل خیار عیب را انکار می کنند، می توانیم دلیل در مقابل آنها اقامه کنیم«بقوله لا ضرر و لا ضرار». باز علامه در تذکره به صورت مرسل می گوید: رسول اکرم فرمود:

«لا ضرر و لا ضرار فی الاسلام».