سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 42

امور پنجگانه مطرح نیست، چه می خواهد بگوید؟ ایشان می فرماید: ظاهرش این است که حدیث«لا تعاد» می خواهد یک صحت واقعیه درست بکند. می خواهد بگوید: این نمازی که بدون فاتحه الکتاب واقع شده، این نمازی که(مثلا قدر متیقنش این است که) با نسیان فاتحه الکتاب تحقّق پیدا کرده، ولو اینکه این مرکب ناقص است ولو اینکه فاتحه الکتاب در این مرکب جزئیت خارجیه پیدا نکرده، لکن درعین حال ما می خواهیم بگوییم: «هذه الصلاه صحیحه واقعا». «لا تعاد» کأنّ یک حکم ظاهری را دلالت نمی کند، یک صحت ظاهریه برای نمازی که در آن فاتحه الکتاب فراموش شده اثبات نمی کند، بلکه«لا تعاد» می خواهد صحت واقعیه را بیان بکند، می خواهد بگوید: این مرکب ولو اینکه ناقص است اما چون نقصش مثلا معلول نسیان است و فاتحه الکتاب هم غیر از امور خمسه است، من شارع می خواهم این را متصف به صحّت واقعیه بکنم.

بعد می فرماید: مؤیّد این حرف، این است که روایاتی هم در خصوص نسیان فاتحه الکتاب داریم که تعبیر در آن روایات این است، می گوید: اگر کسی فاتحه الکتاب را فراموش کرد و به رکوع رفت«تمّت صلاته» تعبیر به«تمّت» می کند. معنایش این است که این یک تمامیت واقعیه دارد، یک صحت واقعیه در اینجا مطرح است، نه اینکه حدیث «لا تعاد» بخواهد یک صحت ظاهریه را در اینجا دلالت بکند. پس مقدمه اول این است که حدیث«لا تعاد»، صحت واقعیه را دلالت می کند.

زمان پیاده شدن حدیث«لا تعاد»

در مقدمۀ دوم می فرماید: جای پیاده شدن«لا تعاد» کجاست ؟ یعنی زمان پیاده شدنش، آیا هنگام شروع در نماز این«لا تعاد» زمینۀ پیاده شدن دارد یا هنگام فراغ از نمازی که بعضی از اجزایش ترک شده است ؟ می فرماید: تردیدی نباید کرد در اینکه«لا تعاد» مربوط به بعد الفراغ است، یعنی کسی نمازش را خواند، بعد از نماز توجه پیدا کرد به اینکه فاتحه الکتاب را نخوانده، اینجاست که«لا تعاد» پیاده می شود.

بعد می فرماید: ما می توانیم دایرۀ این را یک قدری توسعه بدهیم، بگوییم: در خود نماز هم، بعد از آنکه محل آن شیء منسی گذشت و وارد شیء دیگر شد آنجا هم«لا تعاد» پیاده شود، مثل اینکه کسی فاتحه الکتاب را فراموش کرده و به رکوع رفته، دیگر فاتحه الکتاب قابل تدارک نیست، اما اگر کسی همین طور ایستاده به رکوع نرفته، فاتحه