سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 435

مع الواسطۀ عقبه بن خالد است.

مقایسۀ روایت عقبه بن خالد با روایت عباده بن صامت

بعد می فرماید: وقتی که روایت عقبه بن خالد را با روایت عباده بن صامت پهلوی هم می گذاریم می بینیم عین عبارتی که در روایت عباده بن صامت است در شفعه در روایت عقبه بن خالد هم هست. عین همان عبارتی که در مسأله فضل الماء در روایت عباده بن صامت هست در روایت عقبه بن خالد هم هست، فقط فرقش این است که در روایت عباده بن صامت، نه در ذیل جریان شفعه و نه در ذیل جریان فضل الماء، کلمۀ«لا ضرر و لا ضرار» وجود ندارد اما در روایت عقبه بن خالد، می بینیم در ذیل این دو قصه، «لا ضرر و لا ضرار» وجود دارد. از اینجا استنباط می کنیم که در روایت عقبه بن خالد هم«لا ضرر و لا ضرار» ذیل حدیث شفعه نبوده، ذیل حدیث فضل الماء و فضل الکلاء نبوده، همان طوری که در روایت عباده بن صامت نیست، برای اینکه در روایت عباده بن صامت، «لا ضرر و لا ضرار» به صورت یک قضای مستقل بدون اینکه در ذیل مسألۀ شفعه یا مسأله فضل الماء و الکلاء باشد، مطرح است.

لذا ایشان می گوید: من اطمینان پیدا می کنم ولو اینکه این دعوای بزرگی است، شاید بر خیلی ها تحمّلش سنگین باشد و نخواهند این حرف را بپذیرند، ولی من با دقتی که کردم، این معنا در ذهنم می آید که روایت عقبه بن خالد مخصوصا در جریان شفعه و فضل الماء، عین عبارت روایت عباده بن صامت را دارد، فقط این در ذیلش«لا ضرر و لا ضرار» هست و من استنباط می کنم که این«لا ضرر و لا ضرار» ارتباط به این قصه نداشته بلکه مطلبی بوده که رسول خدا یا مستقلا یا در ذیل جریان دیگری به عنوان روایت و نقل در اینجا مطرح شده است.

مرحوم محقق نایینی(ره) هم از ایشان تأییدی کرده اند ولو اینکه اشکال مختصری هم به ایشان وارد است، لکن تأییدی است برای اصل مطلب که مسألۀ«لا ضرر و لا ضرار» در ذیل جریان شفعه و فضل الماء، وجود نداشته است.

پرسش:

1 - خصوصیت حق شفعه و عدم ارتباط آن را با لا ضرر توضیح دهید.