سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 452

داشتن، امساکتان، امساک به معروف و خوبی باشد، و یا اینکه اینها را رها کنید تا بروند دنبال کار خودشان. اینجا تعبیر قرآن، «فَإِمْساکٌ بِمَعْرُوفٍ » است، در آن آیه مقابل این را دارد«وَ لا تُمْسِکُوهُنَّ ضِراراً» .

معنای ضرار در بعضی از روایات تفسیری

در تفسیر این آیه شریفه روایاتی وارد شده است که من یکی از این روایات را می خوانم. از این روایات می فهمیم که معنای امساک به نحو ضرار در مقابل امساک به معروف چیست. روایت از امام صادق(علیه السلام) است. «انّه قال: لا ینبغی لرجل أن یطلّق امرأته ثمّ یراجعها و لیس له فیها حاجه ثمّ یطلّقها فهذا الضّرار الذی نهی الله عنه» ضراری که خداوند تبارک و تعالی در آیۀ«وَ لا تُمْسِکُوهُنَّ ضِراراً» نهی کرده است عبارت از این است. این ضرار، این است که کسی زنش را طلاق می دهد، بعد در این طلاق رجوع می کند. این رجوع به یکی از دو منظور می تواند تحقق پیدا بکنید: یک وقت واقعا در طلاق رجوع می کند که بعدا با این زن زندگی بکند و واقعا زوجیت کامل داشته باشند.

اما یک وقت است که(مثل اینهایی که مثلا در باب ربا، یک صورت سازی هایی می کنند) می خواهد زمینه درست بکند برای اینکه سه تا طلاق داده شود، که الان که رجوع می کند نه به این منظور است که از زوجیت این متمتّع بشود، بلکه به منظور این است که در دنبال رجوع کردن، باز یک بار دیگر طلاق بدهد تا مسأله طلاق سوم برسد و کار تمام بشود.

می فرماید: امساک ضرار این است. چرا به این نیّت رجوع می کنید؟ چرا در طلاقش رجوع می کنید درحالی که نمی خواهی با او ازدواج دائمی داشته باشی و زوجیت را ادامه بدهی بلکه می خواهی زمینه برای طلاق سوم و گاهی از اوقات طلاق نهم که حرمت ابدیّه پیدا می شود، درست بکنی ؟

پس کسی که طلاق می دهد و رجوع می کند، این رجوعش الان امساک این زن است، اما چه جور امساک است ؟ آیا این امساک به معروف است ؟ یا امساک ضرار است ؟ این روایت می گوید: این امساک ضرار است. در اینجا امساک ضرار بودنش برای چیست ؟ آیا یک نقص مالی به زن توجه پیدا می کند؟ آیا یک نقص جسمی به او توجه پیدا می کند؟ آیا عنوان بین اثنینی در اینجا تحقق پیدا می کند؟ یا اینکه ما عرض کردیم که ضرار در مقابل معروف است و معروف که بین اثنینی نیست، ضرار هم که در مقابل معروف قرار