سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 465

محفوظ نیست، نه به معنای این است که به عنوان حکم واقعی هم وجود ندارد، بلکه ناظر به مرحلۀ حکم ظاهری است. یعنی الان شما گرفتار حرمت شرب تتن نیستید، الان ارتکاب شرب تتن از نظر حکم ظاهری، حقیقتا برای شما جایز است. «رفع» این معنا را افاده و دلالت می کند. پس رفع در رابطۀ با اضافه اش به«ما لا یعلمون» به لحاظ اینکه این رفع در جوّ تشریع است و در عالم تشریع است، حقیقتا این حرمت مرفوع است منتها «بحسب الحکم الظاهری». از نظر شارع برای کسی که جاهل به حرمت شرب تتن است الان در شرایط جهل به حرمت شرب تتن، حقیقتا حرمت کنار رفته است و حقیقتا برای او ارتکاب جایز است و شرب مانعی ندارد.

گاهی از اوقات هم این«رفع» در همین عالم تشریع وقتی که به بعضی از عناوین دیگر تعلق می گیرد(اینجا ایشان می فرماید:) نفی اثر می کند، رفع اثر می کند، مثل«رفع» که به نسیان تعلق می گیرد. در«رفع النسیان» بنابر اینکه نسیان به معنای«منسی» باشد، منسی در جهان تشریع، مرفوع است. از باب مثال منسی این است که شما نماز را فراموش کردید، با قطع نظر از اینکه در فراموشی نماز، دلیل خاص بر اعاده و قضا دارد، اینجا وقتی که می گوید: منسی، مرفوع است، منسی شما، نماز است. این نماز، مرفوع است. شما یادتان رفت که نماز را انجام بدهید، این معنایش این است که اثرش مرفوع است و معنای رفع اثر این است که دیگر«لا یلزم علیک الاتیان بها اداء و قضاء» دیگر لازم نیست آن را قضا کنید. لازمۀ«رفع النسیان» یک چنین معنایی است.

معنای رفع تشریعی

ایشان می فرماید: عقیده ما این است که در عالم تکوین اگر گفتند: «یا اشباه الرجال و لا رجال» اینجا بالاخره یک تجوز و عنایتی در کار است، برای اینکه نمی شود گفت که لا رجال حقیقت است، اما در عالم تشریع اگر یک موضوعی بلا اثر بود، اگر یک موضوعی اثرش مرفوع شد و اثرش منفی شد، معنایش این است که اصلا این شیء وجود ندارد، این شیء تحقق ندارد، این شیء مرفوع در عالم تشریع است و ایشان روی این تکیه دارند که در عالم تشریع چه منفی، خود شیء باشد و چه منفی، اثر الشیء و آثار الشیء باشد، فرقی از نظر استعمال حقیقی نمی کند. لذا برای اینکه هردو جهت در حدیث رفع وجود دارد از لحاظ «ما لا یعلمون» منفی، واقع«ما لا یعلمون» در جهان تشریع است و از