سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 466

نظر نسیان و امثال نسیان، منفی، آثار است ولی درعین حال چون در جوّ تشریع است این رفعش رفع حقیقی است بدون اینکه هیچ گونه مجاز و عنایت و تقدیر و امثال ذلک حتی حقیقت ادعائیّه که بعد مرحوم آخوند ذکر می فرمایند، در آن مطرح باشد.

ایشان می فرماید: در لا ضرر هم همین حساب را پیاده کنید. بین«لا ضرر» و بین حدیث رفع چه فرقی است ؟ لا ضرر ولو اینکه صورتش صورت نفی است و نفی اش هم دلیل بر اخباری بودنش است، لکن به حسب واقع این لا ضرر جنبۀ انشائی دارد و دارد در مقام تشریع نفی ضرر می کند. آنجا فرق نمی کند که خود ضرر باشد یا آثار باشد. در جوّ تشریع بین آنجایی که نفی به ذات تعلق بگیرد یا به اثر تعلق بگیرد، فرقی نیست. این یک مقدمه است که ایشان ذکر کردند.

جملات انشائیه و خبریه و مشترکه بین انشائیت و خبریت

مقدمۀ دوم این است که می فرماید: جملاتی که شما ملاحظه می کنید گاهی تمحّض در انشائیّت دارد که غیر انشائیّت هیچ چیز دیگری در آن راه ندارد، مثل جملات امر و نهی و امثال ذلک. نمی شود شائبه ای از اخبار در«أَقِیمُوا الصَّلاهَ » وجود داشته باشد.

«لا تشرب الخمر» هکذا شائبه ای از اخبار در او وجود ندارد. اینها تمحض در انشائیّت دارند. در مقابل، بعضی از جملات تمحض در خبریّت دارند که آنها عبارت از جملاتی است که موضوع آن جملات(موضوع در مقابل محمول) اولا از جوامد باشد نه مشتقات، آن هم جوامدی باشد که حرفی مثل«لیس» و«لا» و امثال ذلک سرش درنیامده باشد و ثانیا محمولش هم از ایقاعات نباشد. ایقاعات را مثال می زند مثل طلاق و عتق و امثال ذلک. اگر یک جمله ای اینطوری داشته باشیم که موضوعش جامد باشد و مصدّر به کلمۀ«لیس» و«لا» و امثال ذلک هم نباشد و محمولش هم از ایقاعات نباشد، این هم تمحّض در خبریّت دارد، مثل جملۀ«زید قائم»، که زید از جوامد است، کلمۀ«لا» و «لیس» هم در کار نیست، محمولش هم از ایقاعات نیست برای اینکه قائم، عمل خارجی است و ربطی به ایقاع در مقابل عقد ندارد.

چرا ایشان می گوید که محمولش از ایقاعات نباشد؟ برای اینکه بعضی جملات داریم که موضوعش از جوامد است و به«لا» و«لیس» و امثال ذلک هم مصدّر نیست، لکن محمولش از ایقاعات است که اینها عنوان انشائیّت دارد. البته ممکن است در مثالش