سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 468

است یا اینکه به تعبیر ایشان این اختلاف در رابطۀ با مدالیل سیاقیّه است یعنی سیاقها فرق می کند، موقعیّتهای کلام فرق می کند، و جاهایی که اینها استعمال می شود فرق می کند و الا به وضع، هیچ ارتباطی ندارد.

ایشان این جهت دوم را اختیار می کند. می فرماید: اختلاف«بعت» ی انشائی با «بعت» ی اخباری در رابطۀ با وضع نیست بلکه در رابطۀ با مدلول سیاقی است و اینکه سیاق کلام گاهی مسألۀ اخباریّت را اقتضا دارد، مثل آنجایی که جواب از سؤال در رابطۀ با یک جریان قبلی واقع شده است که آیا شما خانه تان را قبلا فروختید یا نه و این می خواهد اخبار کند از اینکه فروش تحقق پیدا کرده است و گاهی سیاق اقتضا می کند به مناسبتی که در مقام نقل و انتقال است و در مقام انشاء تملیک است، اینجا کلمۀ«بعت» را به کار می برد«بعتک هذه الدار بمأه الف».

جمع بین انشائیت و اخباریت در یک جمله

ایشان این را اختیار می کند و از اینجا می خواهند نتیجه بگیرند که گاهی از اوقات ممکن است در یک جمله به مناسبات مورد و خصوصیّات مورد، هم جهت انشائی داشته باشد و هم جهت اخباری. البته این را به صورت فرضی می گوییم. می گویند: در همین لا ضرر ممکن است که ما همین حرف را بزنیم ولو اینکه ما معتقد هستیم که این لا ضرر جنبۀ نفیی دارد لکن اگر یک جایی فرض کردیم که این جنبۀ نهیی به هیچ صورتی قابل پیاده شدن نیست، در اینجا چه مانعی دارد که نسبت به آن مورد، جنبۀ نفیی به لا ضرر بدهیم ؟ یک«لا ضرر» است، یک استعمال در کلام رسول خدا(صلی الله علیه و آله) است ولی چون مسألۀ انشائیّت و اخباریّت را در رابطۀ با وضع نمی بینیم، نمی گوییم: یک مرتبه «بعت» برای انشاء وضع شده است، مرتبۀ دیگر برای اخبار وضع شده است و نمی شود در استعمال واحد، هردو وضع را در نظر بگیریم و درعین حال بگوییم: استعمال حقیقی است، لذا از این راه وارد می شویم. می گوییم: چون اختلاف انشائیّت و اخباریّت در رابطۀ با مدلول سیاقی است، چه مانعی دارد که هم مدلول سیاقی به حسب اختلاف موارد در یک جمله اختلاف پیدا کند، به یک قسمت زیادش همان جنبۀ نفیی توجه پیدا کند، یک قسمت هم که جنبۀ نفیی اش قابل توجیه نیست، جنبۀ نهیی پیدا کند. اگر نفی و نهی در استعمال واحد در یک جمله فرضا مثل«لا ضرر و لا ضرار» تحقق پیدا کرد، ایشان