سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 49

دیگری تعلیل بکند به این صورت بگوید: نماز در این حالی که اخلال به قرائت و فاتحه شده، مثلا من الناسی أو الجاهل، این همان نمازی است که دربارۀ دیگران است، همان تمامیتی که صلاه دیگران دارد، این هم همان تمامیت را دارد. آیا لحن تعلیل روایت اثبات تمامیت است برای عملی که فاقد قرائت و تشهدی است که در روایت ذکر شده یا لحن استدلال روایت و تعلیل روایت این است که تشهّد و قرائت بما أنه سنه صلاحیت ندارد که رکوع و سجود را نقض بکنند، صلاحیت ندارند اجزاء و شرایط فرایض را از بین ببرند بطوری که دو مرتبه لازم باشد تکرار آن اجزاء و شرایط فرضی، اما معنایش این است که عمل ناقص است، عمل تاما واقع نشده، عمل بدون قرائت و تشهد واقع شده، اما یک جریانی پیش آمده که دیگر نمی شود برگشت، دیگر نمی شود به خاطر تشهّد و قرائت، دور رکوع و سجود قلم قرمز کشید. روایت یک چنین لحنی را دلالت دارد.

عدم لزوم تصویب از شمول حدیث«لا تعاد» نسبت به جاهل مرکب

اگر روایت یک چنین لحنی داشت، بیانی که ایشان گفتند: مستلزم تصویب است، اجماع برخلافش است، روایت بر خلافش است. آن بیان کنار می رود به خاطر اینکه مبتنی بر این بود که حدیث«لا تعاد» در مورد شمولش، اثبات تمامیت بکند، اثبات همان نماز واقعی به تمام معنا را داشته باشد اما اگر گفتیم: حدیث«لا تعاد» یک چنین لسانی ندارد و یک چنین مسأله ای را دلالت ندارد، دیگر چه تالی فاسدی لازم می آید؟ مثلا در جاهل مرکب که عمدۀ بحث ایشان بود، کسی معتقد بود که فاتحه الکتاب جزئیت ندارد، حالا اگر ما بگوییم: حدیث، این معتقد به عدم جزئیت فاتحه الکتاب را شامل می شود، معنای شمول این است که عبادتش ناقص است و دیگر زمینه ای برای اعاده تحقّق ندارد.

اگر ما اعتراف کردیم به اینکه عبادتش ناقص است لکن روی عنوان اینکه«السنه لا تنقض الفریضه» دیگر زمینه برای اعاده وجود ندارد، این کجایش تصویب است ؟ کی ما ملتزم شدیم به اینکه جهل ما، احداث صد درجه مصلحت کرده ؟ کی مدعی شدیم که نسیان ما در رابطۀ با حکم، احداث صد درجه مصلحت کرده ؟ جهل شما موجب نقصان عمل شده، نسیان شما موجب نقصان عمل است، لکن عمل در عین اینکه ناقص است، نمی شود اعاده بشود، دیگر زمینۀ اعاده در آن وجود ندارد و راهی برای اعاده تحقّق ندارد.