سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 492

شما انسان را به ضاحک معنا کنید، بگویید: معنای انسان، ضاحک است چون اتحاد وجودی دارند. انسان و ضاحک دو کلی منطبق بر یکدیگر علی الدوام هستند، نسبتشان از نسب اربع منطقی، نسبت تساوی است، اتحاد وجودی هم هست، حتی ملازمه هم نیست. آیا صرف اتحاد وجودی، مسأله را به عالم لفظ و عالم استعمال مرتبط می کند؟ پس اگر از شما پرسیدند که«ما معنی الانسان»؟ بگویید: ضاحک، حقیقتا. اگر از شما پرسیدند: «ما معنی الضاحک» بگویید: انسان. هرکجا می خواهید انسان را استعمال کنید باید بتوانید ضاحک را حقیقتا به کار ببرید. هرکجا می خواهید ضاحک را به کار ببرید، انسان را به کار ببرید. قرآن که می گوید: «لَیْسَ لِلْإِنْسانِ إِلاّ ما سَعی » ، بگویید: «لیس للضاحک الاّ ما سعی»! مگر انسان و ضاحک اتحاد وجودی ندارند؟! مگر شما نمی گویید: اتحاد وجودی مصحّح اطلاق احدهما علی الاخر است، آن هم اطلاق حقیقی نه اطلاق مجازی. بحث ایشان در اطلاق حقیقی است و تمام زحمتی که ایشان می کشند، می خواهند مسأله را به صورت حقیقت تمام بکنند. آیا درست است که ما به جای«لَیْسَ لِلْإِنْسانِ إِلاّ ما سَعی » بگوییم: «لیس للضاحک الاّ ما سعی»؟

اینها چه ارتباطی به هم دارد؟ مسألۀ وجود، مسألۀ تحقّق در خارج، مسألۀ اتحاد وجودی در خارج، ربطی به عالم مفاهیم و به عالم استعمال و به عالم الفاظ ندارد. عالم الفاظ ، یک عالمی است در جای خودش و اگر بخواهید اتحاد احیانا را هم کافی بدانید پس خوب است که در مسألۀ اجتماع امر و نهی، شما کلمۀ صلاه را به جای غصب استعمال کنید، برای اینکه اینها احیانا اتحاد وجودی دارند. کلمۀ غصب را به جای صلاه استعمال کنید یعنی وقتی که می گوید: «الصلاه معراج المؤمن» شما بگویید: «الغصب معراج المؤمن» برای اینکه اینها احیانا اتحاد وجودی دارند!

اگر تا این مرحله پیش بروید، باید یک چنین مسائلی را ملتزم بشوید. کلمۀ غصب را بگویید و صلاه را حقیقتا اراده کنید. بپرسیم: چرا؟ بگویید: برای اینکه اینها احیانا اتحاد وجودی دارند. در صلاه در دار مغصوبه هم صلاه تحقّق دارد و هم غصب تحقّق دارد و اتحادشان هم اتحاد وجودی است. آیا می شود این حرفها را در رابطۀ با استعمال پیش بیاوریم و بگوییم: در عالم استعمال هم اینطور است ؟

(سؤال... و پاسخ استاد): ایشان می گوید: دو چیز اگر اتحاد وجودی داشته باشند و در وجود، دو وجود مستقل نباشند، «اطلاق احد الشیئین علی الآخر فی مقام الاستعمال