سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 5

قرشیت هم همین طور، نظایر این استصحابات هم همین طور.

لزوم اتحاد قضیۀ متیقنه و مشکوکه در باب استصحاب

لکن ما جواب دادیم، گفتیم: در باب استصحاب باید قضیۀ متیقنه و قضیۀ مشکوکه شما اتحاد داشته باشد. اگر بین القضیتین مغایرتی تحقّق داشته باشد نمی توانید استصحاب را جاری بکنید. بعد از لزوم اتحاد قضیۀ مشکوکه و متیقنه، سؤال می کنیم که موضوع قضیۀ مشکوکۀ شما چیست ؟ شما در چه شک دارید؟ شما می گویید: من شک دارم در اینکه آیا وجود زیاده، اتصاف به مانعیت دارد یا ندارد. پس آن که برای شما مشکوک است، موضوعش عبارت است از ماهیت بوصف الوجود است. می گوییم: اگر ماهیت بوصف الوجود برای شما مشکوک است، این ماهیت بوصوف الوجود کی حالت سابقۀ متیقنه دارد؟ کی شما یقین داشتید به اینکه ماهیت«متلبسه بالوجود لم یکن مانعا»؟ شما همیشه در این معنا مردد بودید. یک حالت سابقۀ متیقنه که موضوعش عبارت از ماهیت بوصوف الوجود باشد برای شما وجود ندارد. شما صورت قضیتین را یکی کرده اید و الاّ باطن قضیتین با یکدیگر مغایرت دارد. در حقیقت قضیۀ متیقنۀ شما، یک سالبۀ به انتفای موضوع است. قضیۀ مشکوکۀ شما، یک سالبه ای است که حتما باید موضوعش وجود داشته باشد اما صورتش، هردو«لیس زید بقائم» است فرق است بین «لیس زید بقائم» ی که زید در او مفروض الوجود باشد و از او سلب قیام بشود و بین «لیس زید بقائم» ی که زیدی وجود نداشته باشد تا اتصاف به قیام داشته باشد. صورت این دو قضیه یکسان است، هردویش«لیس زید بقائم» است اما آن یکی سالبه به انتفای موضوع است، این یکی سالبه ای است که در آن وجود موضوع مفروض است.

آیا در اتحاد قضیتین که در باب استصحاب معتبر است، یک اتحاد صوری و یک اتحاد ظاهری، به این معنا، کفایت می کند یا اینکه«لا تنقض الیقین بالشک» می گوید:

همان که برای شما مشکوک است، باید حالت سابقۀ متیقنه داشته باشد. آن که برای من مشکوک است، این است که«زید فی حال الوجود هل یکون قائما أو لیس بقائم» زیاده در حال تحقّق، «هل یکون مانعه أو لا تکون مانعه» و نمی شود موضوع حالت سابقه متیقنۀ چنین قضیه ای را ماهیت قرار بدهیم یعنی ماهیت با نبود وجود و سالبۀ با انتفای موضوع. این را ما مفصل بحث کردیم و این قبیل استصحابات به نظر ما هیچ جریان