سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 516

اینجا با ملاکاتش فرق می کند، اینجا«کل فرد» یک ملاک دارد، ما این حرف را به طور کلی قبول نداریم، ما فقط تفاوت بین کلی در قضایای حقیقیّه و کلی در قضایای خارجیّه را، به این صورت می دانیم که دائرۀ کلی در قضایای حقیقیّه، سعه دارد و به اعتبار سعۀ دائرۀ کلی، هم افراد«محققه الوجود» را می گیرد و هم افراد«مقدره الوجود» را. یک وقت می گویند: این وظیفۀ فقراست، و فقیر، یک طبیعتی است، یک عنوانی است، هم افراد بالفعل دارد و هم در طول زمان. در آینده در هرعصر و زمانی، مصادیقی برای طبیعت فقیر وجود دارد، مصادیقی برای این عنوان، تحقق دارد.

اما گاهی از اوقات است که خود عنوان، یک عنوانی است که جز موجودین را نمی گیرد، یک عنوانی است که جز افراد محقق الوجود را نمی گیرد. مثل اینکه من بگویم:

تمام آنهایی که صدای من را می شنوند، این یک مسألۀ کلی نیست که بتواند آیندۀ زمان را بگیرد، این یک کلی منحصر در این افرادی است که الان«محققه الوجود» هستند و متلبس به لباس وجود هستند و صدای من را می شنوند. فرض این است که موضوع، عنوان کلی است که در طول زمان، می تواند مصداق پیدا کند.

در قضایای خارجیّه، کلی، یک کلی است که فقط افرادش«محققه الوجود» است. مثل اینکه شما در باب مکاسب، یک مسأله ای را در باب بیع خواندید و خیلی هم رویش بحث کردید و آن مسأله این است که اگر کسی، یک صاع از این صبرۀ موجود در خارج را بفروشد، به نام«کلی فی المعین»، «کلی فی المعین» کلی است لکن مصادیقش، محدود است و افرادش منحصر به این افراد موجود در خارج است. وقتی می گویید: «بعتک صاعا من هذه الصبره»، اینجا کلی را مورد معامله قرار دادید لکن کلی فی المعین: صاعی که اضافۀ به این صبرۀ خارجیّه دارد، صاعی که در رابطۀ با این«موجود فی الخارج» است.

پس اینکه بگوییم: ملاک در قضایای حقیقیّه، اتحاد ملاک و مناط است ولی در قضایای خارجیّه، تفرق ملاک و مناط است، مسأله اینطور نیست بلکه اختلاف، به سعه و ضیق دائرۀ کلی برمی گردد. گاهی کلی، یک عنوانی است که افراد در آینده هم برای او هست، گاهی کلی، یک عنوانی است که فقط افرادش«محققه الوجود فی الخارج» هستند.

لکن ما حالا از این اشکال صرف نظر می کنیم. آن چیزی که ایشان آن را اساس جواب