سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 518

از قضایای خارجیّه بگیرید و این روی مبنای شما، تمام نمی شود و در نتیجه، جواب شما از راه حل مرحوم شیخ، یک جواب صحیحی نخواهد بود.

بررسی کلام شیخ راجع به تقسیم تخصیص اکثر

لکن مرحوم محقق نایینی برای اصل اشکال، یک راه حل دیگری را بیان کرده اند که قبل از اینکه به این راه حل برسیم ولو اینکه در جواب مرحوم نایینی از مرحوم شیخ، مناقشه کردیم لکن ببینیم آیا این جواب مرحوم شیخ، جواب قابل قبول هست یا نه ؟ اگر تخصیص به عنوان واحد باشد و با اخراج واحد باشد ولو اینکه خارج به این عنوان، از آنهایی که داخل در این عنوان عام هستند، اکثر باشد، آیا ما می توانیم در اینجا مسألۀ استهجان را کنار بگذاریم ؟

به عبارت روشن تر: این مطلبی که معروف است که تخصیص اکثر مستهجن است، آیا به کلیّت خودش باقی است، هرتخصیص اکثری مستهجن است، به هرکیفیّتی باشد، به هرنحوی باشد؟ و یا اینکه این صورتی که مرحوم شیخ فرمودند: اگر به عنوان واحد، افرادی خارج بشوند که این افراد، اکثر از افراد باقی تحت العام باشند ولو اینکه آن عنوان برای ما معلوم و مشخص نباشد، این استهجان ندارد. این را باید بررسی بکنیم.

استهجان مطلق تخصیص اکثر

ظاهر این است که تخصیص اکثر، مطلقا استهجان دارد و شاهدش هم خود عقلا و عرف هستند. آیا صحیح است که کسی بگوید: «اکرم کل روحانیّ » نه به صورت استثنای متصل، استثنا و تخصیص متصل را اصلا از بحث خارج کنیم و علتش هم این است که گفتیم: در باب عام و خاص، اصلا عنوان تخصیص بر تخصیص متصل مجازی است.

تخصیص به متصل، تخصیص نیست، برای اینکه متکلم باید حرفهایش را تدریجا بیان کند و تا زمانی که حرفش تمام نشده، نمی شود روی کلام متکلم تکیه کرد. لذا اصلا اطلاق عنوان تخصیص، بر تخصیص متصل، مسامحه است. در صفت ها و موصوف ها، می شود برای یک موصوفی، اینقدر صفت آورد و دائرۀ افرادش را تقلیل کرد که حتی به یکی برسد. این کار هیچ مانعی ندارد. بحث در تخصیص منفصل است، آیا کدام صورتش استهجان دارد یا نه ؟