سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 524

کجای این مستلزم ضرر است ؟ می خواست مال غیر را اتلاف نکند. حالا که در مقام اتلاف مال غیر برآمده است باید جبران بکند. این جبران بعد از اتلاف اختیاری، عنوان ضرر ندارد.

یا مثلا در باب قتل نفس، آن جایی که قتل نفس، خطایی باشد یا آنجایی که ورثه دیه را به جای قصاص، اختیار بکنند اگر شارع گفت: شما باید دیه بپردازید، کجای این ضرری است ؟ قتل نفس تحقق پیدا کرده است، ولو خطاء و اشتباها و یا قتل نفس عمدی بوده است و به جای آن قصاص ثابت بود حالا ورثه دیه را اختیار کردند. آیا این دیه پس از قتل نفس عمدی به مقتضای انتخاب ورثه، یک حکم ضرری است ؟ آدم بکشد و برود راحت بخوابد! این کجایش ضرری است ؟ و همین طور ایشان مسأله را سرایت می دهد به باب زکات، می گوید: در باب زکات، مسأله به این صورت است که شارع مقدس فقرا را شریک قرار داده است، گفته: یک دهم یا یک بیستم، مال فقرا است و به فقرا اختصاص دارد. اگر شما با کسی شریک بودید، بعد این شریک مالش را مطالبه کرد و شارع تو را ملزم کرد که مال این شریک را در اختیارش بگذاری، آیا این ضرری است ؟ کجای لزوم پرداختن مال شریک به شریک، ضرری است ؟ و کجا عنوان ضرر در اینجا تحقق دارد؟ او هم شریک است و مال اوست، همان طوری که تو ذی سهم هستی، او هم ذی سهم است و بعد از آنکه ذی سهم شد واجب است سهمش را به او بپردازی. آیا پرداختن سهم شریک ذی سهم به او، عنوان ضرری پیدا می کند؟ لذا ایشان می فرماید: ما اصلا ضرری بودن خیلی از این موارد را قبول نداریم.

بله؛ بعضی مواردش مثل باب جهاد«حکم ضرری» حتی در باب حج«حکم ضرری»، برای اینکه مستلزم پرداختن یک مقدار مال و تحمل مشقات کثیره است، بدون اینکه عنوان دیگری هم در کار باشد، اما اینها سبب نمی شود که عنوان تخصیص اکثر را پیدا بکند. شما باید تخصیص اکثر درست بکنید تا محکوم به استهجان بشود، و ما ضرری بودن خیلی از این مثالها را قبول نداریم، یک قسمت از مثالها هم ضرری است، لکن موجب تحقق تخصیص اکثر نیست، تا اینکه حالت استهجان پیدا بکند.

بررسی ضرری بودن حکم زکات از نظر امام(ره)

سیدنا الاستاذ الاعظم الامام(ره) از راه دوم کلام محقق نایینی دو جواب داده اند، اما