سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 532

ایشان می فرماید که لا ضرر دلالت بر نهی می کند از اینکه کسی به کسی ضرر بزند.

مثل اینکه معنای لا ضرر این است که«لا یجوز فی الاسلام ان یضرّ رجل رجلا»، جایز نیست در اسلام کسی به کسی ضرری متوجه بکند. معنای لا ضرر این است. ایشان چند دلیل بر این مطلب اقامه کرده است که ما به ادلۀ ایشان اشاره می کنیم.

مقتضای عرضه لا ضرر بر اذهان عرف

یک دلیل این است که می فرماید شما لا ضرر را بر اذهان عرف عرضه بدارید و ذهن عرف را خالی از آن مسائلی که در باب لا ضرر گفته شده است بکنید، مثلا اینکه لا ضرر دلیل حکم خیار غبن است را از ذهن عرف بیرون بیاورید، اگر به یک ذهن صاف و خالی از شبهات بگویند: «لا ضرر و لا ضرار»، چه«فی الاسلام» یا«علی مؤمن» باشد یا نباشد، او استفاده نهی می کند. و استعمالات زیادی داریم که به همین صورت و به همین ترکیب لا ضرر در فقه و غیر فقه مطرح است و مراد نهی است. ایشان مثالهای زیادی ذکر می کنند، لکن ما چند مورد آن را عرض می کنیم.

یکی اینکه قرآن در باب حج می فرماید: «فَلا رَفَثَ وَ لا فُسُوقَ وَ لا جِدالَ فِی الْحَجِّ »

می بینید عین همین تعبیر لا ضرر به کار رفته است. «لا رفث فی الحج» یعنی ارتباط زناشوئی در حج حرام است، فسوق و جدال در حج حرام است. این لا دلالت بر نهی می کند. لا رفث، یعنی«لا یجوز الرفث، لا یجوز الفسوق، لا یجوز الجدال فی الحج».

می بینیم که ترکیب همین ترکیب است، دلالت بر نهی می کند.

یا مثلا در کتاب سبق و رمایه یک روایت معروفه ای است که می فرماید: «لا سبق»، یا «لا سبق» که دوجور خوانده شده است«الاّ فی خفّ أو حافر أو نسل» یعنی مسابقه تنها در مورد اینها مشروعیت دارد. در غیر مورد این سه چیزی که در این روایت ذکر شده است، مسابقه، مشروعیت ندارد. سبق به معنای مسابقه است، سبق عبارت از آن پولی است که در مسابقه قرار داده می شود. هرکدام که شما معنا بکنید، این تعبیر دلالت بر نهی می کند، یعنی«لا یجوز المسابقه فی غیر» این اقسام ثلاثه یا لا یجوز پول قرار دادن در غیر این اقسام ثلاثه، آنجا هم می بینیم یک چنین تعبیری شده است.

یا مثلا در یک روایتی می گوید: «لا غّش بین المؤمنین» بین مسلمین غش نیست، یعنی حرام است و جایز نیست که یک مسلمانی مسلمان دیگر را غش بکند. و همینطور