سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 533

مثالهای زیادی ایشان از همین قبیل ذکر می فرماید که نحوۀ تعبیرش همان تعبیر لا ضرر و لا ضرار است، معذلک دلالت بر نهی می کند. این هم یک دلیل.

استفاده از قرینۀ«علی مؤمن» برای دلالت بر نهی

دلیل دیگری که ایشان اقامه می کند می فرماید: در بعضی از روایاتی که در داستان سمره بن جندب بود، عبارت این بود: «لا ضرر و لا ضرار علی مؤمن» این کلمه«علی مؤمن» با چه چیزی تناسب دارد؟ اگر لا ضرر جنبه نفی دارد، اگر لا ضرر می خواهد وجوب وضو را در صورتی که ضرری است بردارد، اگر لا ضرر می خواهد لزوم معامله غبنیه را در آنجایی که ضرر هست بردارد، علی مؤمن یعنی چه ؟ یعنی اگر شما با یک اهل ذمه ای معامله غبنی کردید و آن بیچاره مغبون شد، او دیگر حق ندارد معامله را فسخ بکند؟ خیار غبن برای مسلمان و غیر مسلمان فرق می کند؟ اگر شما لا ضرر را به معنای نفی حکم ضرری معنا بکنید، با کلمۀ علی مؤمن چگونه جمع می شود؟ شما که می گویید:

احکام بین مسلم و غیرمسلم، مشترک است، کفار هم مکلّف به فروع هستند همان طوری که مکلّف به اصول هستند پس چطور در لا ضرر می گویید: «لا ضرر و لا ضرار علی مؤمن»؟ علی مؤمن با نفی احکام ضرریه چه تناسبی دارد؟ لذا این اضافۀ علی مؤمن دلیل بر این است که«لا» لای نافیه نیست، برای اینکه در نفی احکام هیچ توجهی به مؤمن و غیرمؤمن نشده است.

لازمۀ ترتیب صغرا و کبرا در حدیث لا ضرر

دلیل دیگری که ایشان ذکر کرده اند این است که در بعضی از روایات قضیه سمره بن جندب، صغری و کبری ترتیب داده است، یعنی گفته: «انّک رجل مضارّ و لا ضرر و لا ضرار». اگر لا ضرر در مقام نفی حکم است، دیگر صغری و کبری ترتیب دادن یعنی چه ؟ تو انسان مضاری هستی، تو شخص مضاری هستی، اگر لا ضرر نفی حکم ضرری می کند، چه ارتباط به شخص دارد؟ چه احتیاجی به ترتیب صغری و تشکیل قیاس دارد؟ اما اگر لا، ناهیه شد، این تشکیل قیاس درست است زیرا اول صغری را درست می کند که «انّک رجل مضار» بعد می گوید که این کار تو در اسلام، حرام است، این کارت در اسلام منهی عنه است. اما احکام ضرریه در اسلام برداشته شده است، با«انّک رجل مضار» چه