سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 54

موجب اعاده است و در غیر آن پنج چیز می گوید: نه نقیصۀ او موجب اعاده خواهد بود و نه زیاده او موجب اعاده خواهد بود. البته در بحث زیاده که ما بحث می کردیم، یک صحبت این بود که اگر عدم زیاده در مأموربه مثل صلاه معتبر باشد این زیاده در حقیقت برگشت به نقیصه می کند برای اینکه اگر چیزی عدمش در مأموربه مدخلیت داشت، اگر شما آن چیز را در مأموربه ایجاد کردید، مأموربه شما فاقد یک قید عدمی خواهد بود و فاقد یک جهت عدمیه خواهد بود. پس زیاده به لحاظ اینکه عدمش در مأموربه اعتبار دارد، در حقیقت برگشت به نقیصه می کند.

لکن این حرف از نظر عقلی این چنین است. واقعا اگر عدم الزیاده معتبر در مأموربه باشد، دیگر مأموربه مشتمل بر زیاده، به عنوان زیاده باطل نیست به عنوان نقیصه باطل است، به عنوان فاقد بودن یک قید عدمی باطل است. این حرف در آنجا زده شد لکن این حرف در نظر عقل چنین است یعنی اگر ما روی زیاده، یک بحث عقلی داشته باشیم باید با این دید به زیاده نگاه بکنیم و به این کیفیت زیاده را مربوط به مأمور بکنیم اما ما داریم حدیث می خوانیم و معنای حدیث را ملاحظه می کنیم. در معنای حدیث، نظر عقل متبع نیست بلکه آن که ملاک در معنای حدیث است، همان متفاهم عند العرف است. عرف چه می فهمد، عرف چه استفاده می کند لذا در روایت«من زاد فی صلاته» گفتیم: زیاده را باید به عرف مراجعه کرد. معنای زیاده را باید از عرف گرفت و الاّ اگر زیاده، زیادۀ عقلیه باشد، گفتیم: اصلا زیادۀ عقلیه قابل تصوّر و قابل تعقّل نیست.

عدم ارجاع عدم الزیاده به نقیصه نزد عرف

همان طوری که در مفهوم زیاده و در معنای زیاده به عرف رجوع می کنیم در این جهت هم باید به عرف رجوع بکنیم. مطلب چنین است که در جایی که عدم الزیاده معتبر در مأموربه است، عرف مسأله را به نقیصه ارجاع نمی کند، روی خود زیاده تکیه می کند.

شاهدش خود روایت«من زاد فی صلاته فعلیه الاعاده» است. چرا اعاده لازم است ؟ لا بد عدم الزیاده معتبر است. اگر عدم الزیاده معتبر نباشد، وجهی برای وجوب اعاده ملاحظه نمی شود. نگفته: «من زاد لیس علیه الاعاده»، بلکه«من زاد فی صلاته فعلیه الاعاده» است.

معنای وجوب اعاده این است که عدم الزیاده معتبر است و عدم الزیاده که معتبر شد، موجب اعاده نماز خواهد بود.