سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 556

لا ضرار» باشد، آیا فی نفسه چه حکمی است ؟ ظاهرش این است که این«اقلعها و ارم بها الیه» حکم حکومتی است و همین حکم حکومتی به«لا ضرر و لا ضرار» تعلیل شده است.

آیا صحیح است که مستند یک حکم حکومتی و دلیل و علت آن، با خودش غیرمسانخ باشد؟ یا اینکه مسانخت و قاعدۀ سنخیت اقتضا می کند که اگر«اقلعها و ارم بها الیه» حکم حکومتی شد، آن چیزی که تعلیل برای این حکم حکومتی هم واقع می شود، آن هم خودش جنبۀ حکومتی دارد.

بالاخره دلیلی که ما در داستان سمره بن جندب به آن استدلال می کنیم و روی این استدلال هم تکیه داریم، همین است که مراجعۀ رجل انصاری روی چه مقامی بوده است ؟ و طبعا جواب هم در رابطۀ با همان مقام خواهد بود. مراجعه مربوط به مقام تبلیغی نبوده است و جواب هم معنا ندارد مربوط به مقام تبلیغی رسول خدا باشد. لذا اگر همین روایت را در نظر بگیریم، ما را ارشاد می کند به اینکه«لا ضرر و لا ضرار» یک حکم شرعی الهی نیست بلکه یک حکم صادر از نبی اکرم در رابطۀ با مقام حکومت و زمامداری رسول الله است.

اشکال عدم شمول لا ضرر نسبت به مورد خودش

حالا باز مسأله اینجا تمام نمی شود یک اشکالی به این روایت هست که ببینیم چگونه حل می شود و آنهایی که از«لا ضرر و لا ضرار» آن معانی دیگر را کردند آیا در مقابل این اشکال چطور می توانند پاسخگو باشند؟ اشکال این است: رسول خدا به رجل انصاری گفتند: «اقلعها و ارم بها الیه» برو این درخت را بکن و بینداز جلوی چشم این سمره بن جندب و استدلال کردند«فأنّه لا ضرر و لا ضرار» در این روایت، این خصوصیت خیلی جالب است که جنبۀ تعلیلی آن خیلی روشن در روایت مشایخ ثلاثه ذکر شده است.

اشکال این است که«لا ضرر و لا ضرار» چطور می تواند علت برای قلع و رمی واقع شود درحالی که این قلع و رمی، ضرر را از رجل انصاری برطرف می کند اما این ضرر را متوجه سمره می کند؟ مگر سمره مسلمان نیست ؟ قلع و رمی، جلوی ضرر رجل انصاری را می گیرد اما یک ضرری به سمره بن جندب متوجه می کند. پس چطور شما می گویید:

«فأنّه لا ضرر و لا ضرار»؟ مگر«لا ضرر و لا ضرار» پشتش رجل انصاری ذکر شده ؟ لا ضرر، نفی جنس می کند. در رابطۀ با«لا ضرر و لا ضرار» رجل انصاری و سمره بن جندب با هم