سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 559

نمی گیرد کما اینکه در احکام الهی هم چون مقنّن خداوند است معنی ندارد که احکام شرعیه مثلا تصورا شامل خداوند هم بشود. در احکام حکومتی وقتی حاکم یک حکمی می کند، خودش از دائرۀ حکم بیرون است. حکم در رابطۀ با مردم است. حکم در رابطۀ با ملتی است که این حاکم بر آن ملت حکومت دارد. حکم در رابطۀ با مردم است. حالا شما صرف نظر کنید از اینکه مثلا رسول خدا در مسألۀ حفر خندق خودشان هم ظاهرا شرکت کردند. اینها مزایایی است که رسول خدا داشتند و الا اگر رسول خدا دستور دهد که«ایها الناس» بیایید و حفر خندق بکنید، دیگر بر خودش لزوم ندارد اما بر مردم لزوم دارد که در حفر خندق شرکت بکنند.

جواب اشکال خروج لا ضرر از مورد خودش طبق حکومتی گرفتن حکم لا ضرر

اگر ما این«لا ضرر و لا ضرار» را یک حکم حکومتی رسول خدا قرار دادیم، دیگر این «لا ضرر و لا ضرار» که از نبی اکرم صادر است، حکم رسول الله را«بالقلع و الرمی» شامل نمی شود با اینکه قلع و رمی، ضرر است و با اینکه ضرر فوق العاده به سمره بن جندب است، ولی این ضرر از کجا آمده و از کجا متمشی شده است ؟ این ضرر از حکم رسول الله به این متوجه شده است و«لا ضرر و لا ضرار» دیگر خود حکم رسول الله را شامل نمی شود. او در رابطۀ با احکام حکومتی، جنبۀ حاکمیت و مقنّنیّت دارد و شامل خود رسول الله نمی شود، اما به خلاف اینکه«لا ضرر و لا ضرار» یک حکم الهی باشد. اگر یک حکم الهی باشد رسول الله و غیر رسول الله ندارد. همان طوری که دربارۀ مردم«أَقِیمُوا الصَّلاهَ » هست، دربارۀ رسول خدا هم هست. همان طوری که دربارۀ مردم، «لا ضرر و لا ضرار» هست، دربارۀ رسول الله هم«لا ضرر و لا ضرار» هست.

در رابطۀ با احکام الهیّه، فرقی بین رسول خدا و غیر رسول خدا وجود ندارد. اما اگر حکم، حکم حکومتی خود رسول الله شد، دیگر نمی توانیم به رسول الله بگوییم: شما چرا دستور دادید که این درخت را بکنند این خودش ضرر است و خسارت مالی است که متوجه سمره بن جندب است ؟ اصلا دائرۀ حکم خارج از حکومت است یعنی مسلمانها و مردم مسلمان حق ندارند که ضرری از ناحیۀ یکی از آنها متوجه دیگری بشود. پیامبر به عنوان زمامدار اسلام، یک چنین حکمی صادر کرده است که کسی حق ندارد در جوّ اسلام و محیط مسلمین، ضرری متوجه مسلمین بکند.