سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 562

اشکال این بود که این«لا ضرر و لا ضرار» یک علت عامه است، و علت عامه در تمامی موارد جریان دارد، و از جمله در مورد خودش هم باید پیاده شود و الا استهجان دارد که یک علتی در مورد خودش پیاده نشود، اگر بگوید: «لا تشرب الخمر لانه مسکر» بعد هم بفهمیم که در خمر، هیچ حالت اسکار وجود ندارد. با اینکه حرمت به مسکریت تعلیل شده است، معذلک بگوییم: از این استفاده کنید که هرمسکری حرام است، اما خود خمر دیگر لازم نیست که مسکر باشد. این استهجان دارد.

لذا اینجا اشکال این است که چون علت«لا ضرر و لا ضرار» است ما می بینیم خود این کندن درخت خرما از ریشه«امر فیه ضرر»، این امر«مستلزم للضرر»، آن هم نه ضرر یسیر بلکه ضرر مهمی است که یک درخت خرمایی که سالها باید انسان صبر کند تا رشد پیدا بکند، و به مرحلۀ اثمار برسد را بیایند از ریشه بکنند بطوری که جای دیگر هم معلوم نیست قابل استفاده باشد. پس اشکال این است که چطور جواز القلع به لا ضرر و لا ضرار، معلّل شده است، درحالی که در خود این جواز القلع، ضرر تحقق دارد. این مستلزم ضرر بر سمره جندب است. او هم مسلمان است، در محیط اسلام زندگی می کند و در ارتباط با لا ضرر و لا ضرار فرقی بین رجل انصاری و سمره بن جندب ملاحظه نمی شود. این اشکال را چطور جواب بدهیم ؟

عرض کردیم که مرحوم شیخ انصاری فرموده اند که ما نمی توانیم اشکال را جواب بدهیم، لکن استدلال به روایت برای قاعده لا ضرر، مانعی ندارد. ما عرض کردیم: اگر مسأله اینطور باشد، این دلیل بر این است که لا ضرر یک معنای دیگری دارد و الا ما نمی توانیم مورد را از عموم علت خارج بدانیم. این یک امر مستهجنی است.

حل اشکال لا ضرر از راه حکم حکومتی

ما معتقدیم که راه حل این اشکال، همین است که اصلا لا ضرر را طور دیگر معنا بکنیم. حل این اشکال و راه تخلص از این اشکال، انحصار دارد(نه اینکه یکی از راههای حلش این است) که ما لا ضرر و لا ضرار را در رابطه با حکم حکومتی بدانیم، و حاکم به لا ضرر و لا ضرار را شخص رسول خدا بدانیم«بما انّه حاکم، بما انّه سلطان، بما انّه ولی المسلمین» که عبارت از همان مقام ثانی از مقامات ثلاثه ای است که برای رسول خدا ثابت بود. به این ترتیب، بگوییم: اگر این لا ضرر و لا ضرار در رابطۀ با مقام تبلیغی رسول