سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 564

اینجوری که سیدنا الاستاذ الاعظم الامام(ره) می فرمایند، لا ضرر را معنی بکنیم، این اشکال هم برطرف می شود، به همان صورتی که دیروز اشاره کردیم.

خصوصیت حکم حکومتی

لا ضرر اگر حکم حکومتی باشد، حکم حکومتی یعنی حکمی که در رابطۀ با حکومت رسول الله است. رسول الله بر چه کسی حکومت داشته است ؟ بر مردم. اما می توانیم بگوییم: «کان حاکما علی الناس و علی نفسه» خودش هم در دایرۀ حکومت وارد بوده است ؟ یک سلطان، سلطان علی الرعیه است، نه سلطان علی النفس و علی الرعیه. در مقام سلطنت و حکومت دیگر علی النفس نیست. مقام حکومت که یک امر اضافی است، آن طرفش عبارت از دیگران است، عبارت از مردم است، عبارت از مسلمانهاست. اما در اصل حکومت اینطور نیست که ما بگوییم: رسول الله«کان حاکما علی المسلمین و علی نفسه». معنای حکومت و سلطنت این است. لذا اگر حکمی در رابطه با مقام حکومت صادر شد، این دیگر شخص صادرکنندۀ این حکم را به عنوان«انّه حاکم» نمی گیرد. همان مقداری که دایرۀ حکومت در آن وجود دارد، حکم هم در محدودۀ دایره حکومت است، برای اینکه حکم، ناشی از حکومت است، مربوط به مقام حکومت است. پس همان مقداری که در محدودۀ دایره حکومتی رسول الله واقع می شود، حکم هم مربوط به همان محدوده است. محدودۀ حکومت، مردم هستند، محدودۀ حکومت، مسلمانها است اما شخص رسول الله نه در دایرۀ محکومیت وارد است که«کان هو حاکما علی نفسه»، و نه مشمول حکمی است که در رابطه با حاکمیت رسول خدا صادر می شود. لذا اگر رسول الله به عنوان حکومتی فرمود: لا ضرر و لا ضرار، دیگر کسی حق ندارد بگوید خودت چرا ایجاد ضرر می کنی ؟ خودت چرا ایجاد ضرار می کنی ؟

این لا ضرر و لا ضرار روی مردم پیاده می شود، روی مسلمین پیاده می شود. یعنی در بین مسلمانها کسی حق ندارد ایجاد ضرر و ایجاد ضرار بر غیر بکند و در این رابطه سمره بود که ایجاد ضرار کرده است، اما خود رسول الله دیگر خارج از دایره لا ضرر و لا ضرار است، و ما نمی توانیم اینطوری حساب بکنیم که همان طور که سمره بن جندب بر رجل انصاری، ایقاع ضرار می کرده است، خود رسول الله هم بر سمره بن جندب ایقاع ضرر می کرده است. اینها را نباید با هم حساب می کرد. او حاکم است و البته در حکمش