سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 565

مصلحت وجود دارد. کسی خیال نکند که این یک حکم - خدای نکرده - ظالمانه است، نه، گاهی یک درخت خرما باید قلع بشود، تا اینکه در بین مردم، دیگر کسی به فکر ظلم نیفتد، به فکر ایقاع بر ضرر نیفتد. پیداست که حکم رسول الله بیهوده و بلاملاک نیست.

رسول خدا مصلحت را ملاحظه می کند، ولی مصلحت را به این کیفیت می بیند وقتی یک نفر روی ایجاد ضرار بر یک رجل انصاری مستضعف پافشاری دارد، علی القاعده اینجا مانعی ندارد که حکم بکند به اینکه می توانی این درخت را قلع بکنی و در جلوی چشم مسلمانها پیش روی سمره بن جندب بیندازی تا کسی به فکر ایجاد ضرر و ضرار بر برادر مسلمش نیفتد.

در حقیقت می خواهیم بگوییم که این اشکالی که به روایت سمره بن جندب وارد می شود، اصلا یکی از راههایی است که ما را به معنای لا ضرر هدایت می کند. یعنی ما فکر می کنیم که باید لا ضرر جوری معنا شود که این اشکال به آن توجه پیدا نکند و می بینیم اگر لا ضرر یک حکم حکومتی شد می توانیم از اشکال، تخلّص پیدا بکنیم.

حالا راه حل هایی که دیگران ذکر کرده اند را برای شما ذکر کنیم تا ارزش این راه حلی که عرض کردیم روشن شود. آن کسی که در این وادی، خیلی راه تحقیق را پیموده و خواسته است این اشکال را روی همان معنای معروف لا ضرر که لا ضرر، یک حکم الهی و شرعی باشد، منتها روی عنوان ثانوی، معنا کند مرحوم محقق نائینی(اعلی الله مقامه الشریف) است. ایشان هم لا ضرر را به همان کیفیتی که دیگران معنا کرده اند، معنا کرده بلکه یک قدری بالاتر برای اینکه دیگران مجاز و حقیقت ادعاییه و امثال ذلک را ذکر می کردند، لکن مرحوم محقق نائینی لا ضرر را به حدیث رفع تشبیه می فرمودند، و معتقد بودند که در هردو علی نحو الحقیقه است و مقصود باطنی هم همان حکم ضرری است یعنی خداوند تبارک و تعالی جعل حکم ضرری نکرده است که لاء، لاء نافیه است آن هم به صورت حقیقت، همان طوری که سابق ملاحظه فرمودید.

جواب محقق نایینی(ره) از اشکال عدم شمول لا ضرر نسبت به مورد خودش

ایشان در مقام برآمده است که این اشکال را جواب بدهد. جواب اولشان این است که اصلا ما قبول نداریم که لا ضرر و لا ضرار علت برای«اقلعها و ارم بها الیه» باشد. پس علت برای چیست ؟ علت برای آن حکم اولی است که رسول خدا فرمود. اول وقتی که