سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 573

لا ضرار» جواز تصرف رجل انصاری را به قلع، معلل به لا ضرر و لا ضرار کرده در حالی که این به«لا ضرر و لا ضرار» ارتباطی ندارد. آن که به«لا ضرر و لا ضرار» ارتباط دارد، جهت ایجابی قاعدۀ سلطنت است، و آن این است که سمره در تصرف در نخله لیلا و نهارا و مع الاستیذان و بدون الاستیذان، آزاد باشد و این مستلزم ضرر بر سمره بن جندب است درحالی که در روایت، «لا ضرر و لا ضرار» تعلیل آن جهت سلبی واقع شده است، نه تعلیل آن جهت ایجابی، پس چطور شما محقق نایینی این مسأله را تمام کردید؟ این یک چیزی است که ایشان به صورت ان قلت بر خودشان ذکر می کنند.

عدم ترکّب قاعده سلطنت به دو امر ایجابی و سلبی از نظر شرع

بعد جواب می دهند، می فرمایند: بله، ما حرفهای شما را در ان قلت می پذیریم، لکن حرف این است که انحلال قاعدۀ سلطنت به دو امر ایجابی و سلبی، به وسیلۀ تعلیل عقلی تحقق پیدا می کند و الاّ با قطع از تحلیل عقل، اینطور نیست که قاعدۀ سلطنت ترکّب از دو معنا داشته باشد که وقتی که انسان می خواهد قاعدۀ سلطنت را معنا کند، مجبور باشد که هم امر ایجابی و هم امر سلبی را در بیان قاعدۀ سلطنت بیاورد.

ما با قطع نظر از تحلیل عقلی، اصلا قاعدۀ سلطنت را مرکب از دو جزء نمی دانیم.

وقتی مرکب از دو جزء نشد، باید بگوییم: «لا ضرر و لا ضرار» دلیل از بین رفتن قاعدۀ سلطنت است و بر قاعدۀ سلطنت حکومت دارد. دیگر شما حساب نکنید که قاعدۀ سلطنت دو شعبه دارد: یک شعبه اش مستلزم ضرر است، و شعبه دیگر مستلزم نیست لذا باید تعلیل در رابطۀ با آن شعبه مستلزم ضرر باشد. این حرفها نیست. قاعدۀ سلطنت، یک چیز است. وقتی یک چیز شد«لا ضرر و لا ضرار» می تواند تعلیل برای او قرار بگیرد، می تواند ارتباط به قاعدۀ سلطنت پیدا کند.

بعد می فرماید: بله، مسأله به این صورت است و ما هم قبول داریم که آن چه برای رجل انصاری ضررآفرین بود، این بود که بدون استیذان وارد می شد، اگر سمره استیذان می کرد، هیچ مسأله ای به وجود نمی آمد. اما این نکته را نباید فراموش کنیم که مسألۀ دخول سمره بدون استیذان، ریشه اش این بوده که درخت خرمایش در آنجا باقی بوده است. ریشۀ این مطلب را آنجا باید ما جستجو کنیم، و در نتیجه می توانیم ضرر را به حساب او بگذاریم برای اینکه ضرر را باید به ریشه و عله العلل مستند کرد. علت العللش