سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 574

این بود که سمره حق ابقای نخله را در این باغ داشت. اگر این حق را از او می گرفتند و می گفتند: تو دیگر حق ابقای نخله را در این باغ نداری، نخلۀ تو را می کنیم و می اندازیم جلوی چشمت، این ریشه و عله العلل از بین می رفت. پس ولو اینکه ابتداء یعنی در علت اولی، آن که ضرر را متوجه کرده، همین ورود بدون استیذان است، لکن چون این ورود بدون استیذان، متفرع بر حق ابقای نخله در باغ است لذا ضرر را مستند به عله العلل می کنیم و لا ضرر را در رابطۀ با عله العلل پیاده می کنیم و می گوییم: این درخت دیگر حق ندارد در اینجا باشد و حق ابقا ندارد. این رجل انصاری می تواند آن را قلع کند و پیش چشمش بیندازد.

کیفیت پیاده شدن قاعده لا ضرر در مورد مقدمۀ واجب

ایشان می فرماید: این نظائر هم دارد. در بحث مقدمۀ واجب، شما که قائلید به وجوب مقدمه بنابر اینکه مقدمه واجب، واجب باشد لکن این معنا مسلّم است که وجوب مقدمه، متفرع بر وجوب ذی المقدمه است، و ریشۀ وجوب مقدمه، وجوب ذی المقدمه است.

اگر در جایی انجام یک مقدمه ای ضرری شد، اینجا لا ضرر و لا ضرار می خواهد پیاده شود، نحوه پیاده شدنش چطوری است ؟ آیا لا ضرر بگوید: مقدمه، واجب نیست، اما وجوب ذی المقدمه به قوّت خودش باقی است ؟ چطور می شود ذی المقدمه واجب باشد و مقدمه اش واجب نباشد؟ پس باید یکی از دو کار بشود: یا یک دلیلی ارتباط بین این شیء و ذی المقدمه را از بین ببرد، یعنی بگوید: اصلا در حال ضرر، این مقدمه مقدمیت ندارد که اگر مقدمیت نداشت، دیگر مسألۀ ارتباطش قطع می شود. اما با حفظ این مقدمیت و با حفظ تفرع وجوب مقدمه بر وجوب ذی المقدمه، اگر وجوب مقدمه ضرری شد، اینجا لا ضرر هم باید وجوب مقدمه را ببرد و هم وجوب ذی المقدمه را، برای اینکه غیر از این نمی شود. ریشه وجوب مقدمه، وجوب ذی المقدمه است و شما هم که فرض کردید حتی اگر در حال ضرری بودند مقدمه، ارتباط مقدمیتش محفوظ است، یعنی مقدمیت از بین نرفته. اگر مقدمیت از بین نرفت و لا ضرر به عنوان اینکه این مقدمه ضرری است، وجوب این مقدمه را نفی کرد، لا محاله نفی وجوب ذی المقدمه هم می شود، و الا بین مقدمه و ذی المقدمه از نظر وجوب، تفکیک پیدا می شود و این عقلا ممتنع است که ذی المقدمه وجوب داشته باشد و مقدمه وجوب نداشته باشد بنابر قول به