سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 575

وجوب مقدمه.

پس همان طوری که در بحث مقدمه و ذی المقدمه شما ملاحظه کردید، اینجا هم همین طور است. مسألۀ دخول سمره به باغ بدون استیذان، متفرع بر آن ریشه اش است.

ریشه این است که حق ابقای نخله در باغ دارد که درختش آنجا ثابت بماند. اگر شما لا ضرر را در اینجا پیاده کردید، هیچ مانعی ندارد که لا ضرر را مستقیما سراغ ریشه و عله العلل ببرید، بگویید: اقعلها که معنای اقلعها این است که«ایها السمره لیس لک حق الابقاء» تو دیگر حق ابقاء نداری، می شود این درخت را قلع کنند و پیش تو بیندازند.

قیاس قاعدۀ«لا ضرر و لا ضرار» به مسألۀ خیار غبن

می فرماید: بله ممکن است موردی به ذهن شما بیاید که ما آنجا را باید توضیح بدهیم و آن این است: در مسألۀ بیع غبنی، شما لا ضرر را پیاده می کنید و از لا ضرر استفاده می کنید که بیع غبنی لازم نیست، همین مقدار. بیع غبنی به دلیل قاعدۀ لا ضرر لزوم ندارد درحالی که لزوم معامله متفرع بر صحت معامله است. اگر یک معامله ای صحیح باشد نوبت به لزوم و عدم لزوم می رسد، و الا اگر معامله ای من رأس باطل باشد، آیا مسأله لزوم و عدم لزوم مطرح است ؟ پس با اینکه لزوم متفرع بر صحت است، چرا شما لا ضرر را به جنگ صحت نمی فرستید و فقط لا ضرر را به جنگ لزوم می فرستید و در معاملۀ غبنی حکم می کنید به اینکه این معامله لازم نیست، اما صحت معامله در جای خودش محفوظ است ؟ پس همان طوری که لزوم، تفرع بر صحت دارد، ما نحن فیه هم مسألۀ استیذان متفرع بر حق ابقاء است، چرا بین این دو فرق گذاشتید؟ با ما نحن فیه هم مثل مسألۀ خیار غبن معامله کنید.

ایشان در جواب می فرمایند: علتش این است که هرتفرعی را ملاک و مبنا قرار نمی دهیم. آن تفرعی که در مورد علیّت تحقق پیدا کند و همراه با علیّت باشد را می گوییم. مثلا در مسألۀ وجوب مقدمه و وجوب ذی المقدمه، وجوب ذی المقدمه، علت وجوب مقدمه است، نه صرف تفرع خالی، بلکه علیت در کار است اما در مسألۀ خیار غبن، بین صحت و لزوم ولو اینکه من ناحیه اللزوم، تفرع تحقق دارد، اما علیّت در کار نیست یعنی دلیل لزوم معامله، صحت معامله نیست. اگر علت لزوم، صحت باشد، پس تمام معاملات باید لازم باشد، دیگر ما معاملۀ جایز نداشته باشیم. پس بین صحت و