سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 580

معنای این که حق ابقا از بین می رود، این است که دیگری می تواند بدون اجازه مالک درخت را از آن محل قلع بکند و دیگر مالک حق ابقای درخت را در محل اولی خودش ندارد. بعد تنظیر کردند به مسألۀ مقدمه و ذی المقدمه که اگر در یک موردی، وجوب مقدمه، ضرری باشد، درست است که لا ضرر ابتداء می خواهد وجوب مقدمه را بردارد، لکن روی ملازمه ای که بین وجوب مقدمه و وجوب ذی المقدمه وجود دارد، طبعا لا ضرر، وجوب ذی المقدمه را برمی دارد، مثل ما نحن فیه.

عدم تشکیل قاعده سلطنت از دو جزء

ما اشکالاتی بر حرف ایشان داشتیم که آن اشکالات، به نحوی نبود که مقصد و هدف ایشان را خراب بکند، لکن فی نفسه اشکال بود. کما اینکه یک اشکال دیگری در همین رابطه به ایشان وارد است که ایشان قبول کردند که قاعدۀ سلطنت با انحلال عقلی، به دو جزء انحلال پیدا می کند: یک جزء ایجابی و یک جزء سلبی. ما در اینجا هم از سنخ همان اشکالات اول، دو اشکال داریم:

می گوییم: این دو جزء را شما اینجوری معنا می کنید، می گویید: مالک سلطنت دارد «علی التصرف فی ماله بما یشاء»، این جزء ایجابی است«و علی منع الغیر من التصرف فی ماله» می گوییم: این کلمه«علی» عطف به چیست ؟ وقتی که شما می خواهید قاعدۀ سلطنت را بیان بکنید، می گویید: سلطنت دارد علی امرین. این امرین، متعلق سلطنت است، نه معنایش این است که قاعده، دو جزء دارد. معنای قاعده، سلطنت بر مال است لکن سلطنت بر مال، دو متعلق دارد: سلطنت دارد«علی ماله و یتصرف فیه بما یشاء»، باز سلطنت دارد«علی ماله و یمنع الغیر عن التصرف فی ماله». در حقیقت متعلق سلطنت دو چیز است، نه دو سلطنت است. سلطنت بر دوچیز دارد. مثل اینکه اگر بخواهید اموال را از هم جدا بکنید، مالک هم بر خانه اش سلطنت دارد و هم مثلا بر دکانش سلطنت دارد.

آیا مجرد اینکه آنجا متعلق سلطنت، خانه است و اینجا هم متعلق سلطنت، دکان است، سبب می شود که دو نوع سلطنت باشد؟ دو قاعدۀ سلطنت یعنی دو نوع در کار است ؟ یا یک نوع است و متعلقش فرق می کند؟ او متعلقش خانه است، این متعلقش دکان است.

در آن دو جزئی هم که شما ذکر می کنید تقریبا همین است. اساس و معنای قاعدۀ سلطنت، همان سلطنت بر مال است، منتها سلطنت بر مال، دو متعلق دارد: سلطنت دارد