سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 582

خراب بکنند؟ لازمۀ بیان شما این است که بروند خانه دوم را خراب بکنند برای اینکه حق دخول متفرع بر حق ابقاء آن خانه است در جای خودش. اگر ما ریشۀ فساد را بکنیم و خانه را خراب بکنیم، دیگر مسأله ای باقی نمی ماند، دیگر دخول و حق دخولی باقی نمی ماند. شما هم که نمی گویید: لا ضرر یک حکم حکومتی رسول خداست، می گویید:

یک مسأله ای است که در تمامی این موارد به مقتضای حکم الهی جاری و ساری است.

پس باید در اینجا فتوا بدهید که بروند خانه دوم را از ریشه دربیاورند. آیا فقیهی ملتزم به این معنا می شود و ما می توانیم به یک چنین حکمی التزام پیدا بکنیم ؟ این یک جواب نقضی از ایشان است.

عدم تفرّع حق دخول بر حق ابقاء

و اما جواب حلی این مسأله: شما می گویید: حق دخول متفرع بر حق ابقاء است. این تفرع از کجا آمده است ؟ ریشۀ فقهی این تفرع چیست که اگر یک کسی مالک یک درختی شد، نسبت به راه رفتن به آن درخت هم حق پیدا می کند. ملازمۀ بین ملکیت درخت و بین حق طریق از کجا آمده است ؟ مالکیت درخت، یعنی درخت را مالک است. حق طریق، یک مسألۀ دیگری است. اگر شما رفتید وسط زمین یک کسی که زمینهای زیادی دارد، یک زمینی را خریدید، علاوۀ بر زمین باید حق طریق از او بگیرید، و الاّ دویست متر زمین را این وسط مالک است، معنایش این است که حق راه هم دارد؟ این حق راه از کجا آمده است ؟ در ملکیت زمین کجایش نوشته است که شما حق راه هم دارید؟ حق راه یک موضوع مستقلی است، باید با گفتگوی با مالک حق راه درست بشود و الاّ صرف اینکه من مالک هستم و دویست متر زمین وسط این زمینها دارم، فرض کنید از وسط این زمین هم تا ابتدای جاده، صد متر راه است. این صد متر راه چه جوری می شود؟ این دنبالۀ ملکیت زمین است تا شما مالک زمین شدید، یک حق دخول از یک کوچۀ صد متری هم پیدا می کنید؟ این کجایش نوشته است ؟ ملکیت هرچیزی باید ریشه ای به تناسب خودش داشته باشد.

از باب مثال، در همین قصۀ سمره بن جندب که مثلا حق دخول داشته است منتها مع الاستیذان، اگر آمد این درخت خرمای خودش را منتقل کرد به یک کس دیگری، گفت:

«وهبتک هذه النخله» و از او پرسیدیم که آیا حق عبور هم به این منتقل کردی ؟ گفت: نه.