سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 589

روایت مشخص است، داستان سمره بن جندب برحسب نقل معتبر در اختیار ما واقع شده است، طرز استدلال رسول خدا برحسب این روایت صحیحه در اختیار ما هست، اینجا دیگر آنچه را که خودمان استفاده می کنیم برای ما حجیت است، دیگر نباید کار داشته باشیم به اینکه دیگران چه استفاده کرده اند.

وجود اختلاف در معنای لا ضرر

علاوه؛ دیدید که دیگران هم مختلف بودند. مرحوم شریعت اصفهانی همین لا ضرر را دال بر نهی می دانست و یک حکم اوّلی الهی تلقی می کرد. ایشان می فرمود: لا ضرر و لا ضرار، مثل«لا تشرب الخمر» است. همان طوری که«لا تشرب الخمر» یک نهی مولوی الهی است، «لا ضرر و لا ضرار» هم همین است، یعنی خدا فرموده است که«لا یجوز ان یضر احد احدا»، جایز نیست شرعا که کسی ضرر بزند، اضراری متوجه غیر بکند. و کثیری از لغویّین هم که متبحّر در مفردات و ترکیبات هستند، مثل ابن اثیر صاحب نهایه و بعض دیگر، همین معنا را در معنای لا ضرر و لا ضرار نقل کردند. معنایی هم شیخ انصاری(اعلی الله مقامه) از بعض فحول نقل کرده بود که ایشان می گفت: لا ضرر، یعنی اگر ضرری متوجه غیر می کنید باید جبران بشود، لا ضرر غیرمتدارک. یک عده هم لا را لا ناهیه گرفته بودند، و می گفتند: ناظر به احکام اولیه است، در مقام اخبار به عدم تشریع حکم ضرری است، منتها یا به صورت حقیقت، یا حقیقت ادعائیه، یا مجازی که مرحوم شیخ انصاری(اعلی الله مقامه الشریف) قائل بودند.

آیا با این اختلافات، مانعی دارد که ما این حرفها را کنار بگذاریم و فهم خودمان را در معنای لا ضرر به کار ببریم و آنچه را که دقّت در روایت سمره بن جندب اقتضا می کند، از آن استفاده بکنیم ؟ لذا این معنا به نظر یک معنای ذات رجحان است. خلاصۀ این معنا این بود که این، یک حکم حکومتی رسول خدا(صلی الله علیه و آله) است و ناظر به قاعدۀ سلطنت است، یعنی رسول خدا با توجه به«الناس مسلّطون علی اموالهم» بصورت حکم حکومتی این معنا را فرمودند که جایز نیست در محیط اسلام و در جامعۀ اسلامی، کسی به استناد قاعدۀ سلطنت، اضرار به غیر وارد کند. این فقط ناظر به قاعدۀ سلطنت است، حکم رسول خدا در جامعۀ اسلامی است.

(سؤال... و پاسخ استاد): این در حقیقت با تشخیص یک مصلحتی، قاعدۀ سلطنت را