سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 6

ندارد. لذا اگر استصحاب عدم مانعیه زیاده این طوری بخواهد جاری بشود این استصحاب غیر جاری است.

بررسی استصحاب عدم وقوع المانع فی العمل

اما تقریر دوم استصحاب، «استصحاب عدم وقوع المانع فی الصلاه» است، نه«عدم اتصاف الزیاده بکونها مانعه» که تقریر اول بود. این استصحاب، حالت سابقۀ متیقنه دارد برای اینکه قبل از آن که این زیاده تحقّق پیدا بکند، (زیاده یک وجود حادثی است) مانعی در نماز تحقّق پیدا نکرده بود، مانعی در نماز وجود پیدا نکرده بود. حالا که این زیاده تحقّق پیدا کرد، شک می کنیم با وجود این زیاده آیا مانع در نماز تحقّق پیدا کرد یا مانع در نماز تحقّق پیدا نکرد؟ استصحاب می کنیم عدم تحقّق مانع را در نماز.

این استصحاب همان طوری که در تقریبش عرض کردیم، از نظر حالت سابقه و اتحاد قضیۀ متیقنه و مشکوکه، هیچ گونه نقطه ضعفی ندارد لکن یک اشکال دیگری به این استصحاب کرده اند، گفته اند: شما اگر بخواهید به همین مقدار اکتفا بکنید، که بگوئید مانع در نماز وقوع پیدا نکرد و استصحاب را روی عدم وقوع المانع فی الصلاه جاری بکنید. این کافی نیست، آن که باید شما اثبات بکنید و آن که منشأ اثر است، این است که نماز اتصاف داشته باشد به اینکه مانعی در آن تحقّق پیدا نکرد. نماز شما باید خالی از مانع باشد، نماز شما باید متصف به خلوّ از مانع باشد و اگر شما بخواهید با استصحاب عدم وقوع مانع، اثبات بکنید پس نماز اتصاف دارد به اینکه مانعی در او وجود ندارد، این اصل مثبت است. شما با این استصحاب می خواهید لازمۀ عقلی را ثابت بکنید.

به عبارت روشن تر: آن که مستصحب است، آن مفید نیست، آن که مفید است با مثبت بودن استصحاب باید ثابت بشود. آن که مفید است این است که ثابت بشود که نماز شما خالی از مانع است، نماز شما اتصاف دارد«بانه لم یقع المانع فیها» شما چطوری این معنا را با استصحاب عدم وقوع مانع ثابت می کنید؟

طریقۀ خروج استصحاب از اشکال مثبتیت

جواب این است که شما راست می گویید، لذا ما صورت استصحاب را عوض می کنیم یک طوری درست می کنیم که این اشکال مثبتیت از او بیرون رود و جای چنین