سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 603

جایز می دانیم. تعارض ضررین به این صورت که تصرف مالک، مستلزم اضرار به غیر است، و این اضرار، منهی عنه است و از طرف دیگر، این ضرر از ناحیۀ مالک را باید به این صورت توجیه بکنیم که اگر بخواهیم لا ضرر را در اینجا حاکم قرار دهیم و حکم بکنیم به اینکه حفر چاه(در آن مثال دیروز) در منزل جایز نیست، خود این لا ضرر جریانش بر این مالک ایجاد ضرر می کند، چیز دیگری نیست که ایجاد ضرر بکند.

به عبارت دیگر: اگر مالک بخواهد حفر چاه بکند، «هذا اضرار» و لا ضرر از آن نهی می کند. از طرفی اگر به استناد لا ضرر، بگوییم: شما حفر چاه نکنید، لا ضرر خودش در اینجا ایجاد ضرر کرده است. خودش زمینۀ ضرر را بر مالک فراهم آورده است. جریان لا ضرر سبب می شود که لا ضرر خودش ایجاد ضرر بکند. لذا، وقتی که با این مسأله مواجه می شویم، می بینیم دوتا ضرر است و در هردو هم لا ضرر می آید، پس این دوتا لا ضررها تعارض می کنند و کنار می روند و در نتیجه، قاعدۀ سلطنت در اینجا حکم می کند به جواز تصرف مالک.

بررسی لزوم ضرر از قاعده لا ضرر

آیا این دلیل دوم درست است که نتیجۀ این دلیل دوم این بشود که خود لا ضرر جلوی لا ضرر را نسبت به یک موردی بگیرد یعنی جریان لا ضرر، مستلزم ضرر باشد و خود لا ضرر آن را نفی بکند؟ آیا یک جمله«لا ضرر و لا ضرار» که«قضیّه واحده» و بر این فرضی که ما ذکر کردیم، رسول خدا یک مرتبه این لا ضرر را در قصّۀ سمره بن جندب بیان کردند می تواند هم حاکمیت داشته باشد و هم محکومیت داشته باشد؟ یعنی به خود لا ضرر، جلوی لا ضرر را بگیریم، به استناد لا ضرر، لا ضرر را محکوم بکنیم ؟

مگر ما چند لا ضرر داریم ؟ یک قضیّه است، یک جمله است. این جمله چطور می تواند هم حاکمیّت و هم محکومیت داشته باشد.

اینجا را به مسأله شک سببی و شک مسببی در باب استصحاب تنظیر کرده بودند در حالی که همان طوری که ان شاء الله بعدا بحثش در باب استصحاب می آید، مسأله به این صورت نیست که اگر ما گفتیم: استصحاب در شک سببی بر استصحاب در شک مسببی حکومت دارد، شما از این جمله، این معنا را استفاده بکنید که لا تنقض بر لا تنقض حکومت دارد. دلیل استصحاب«لا تنقض الیقین بالشک» است. اگر گفتیم: استصحاب در