سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 63

مسألۀ عمد را هم از حدیث«لا تعاد» بیرون کردیم و هم از روایت«من زاد» بیرون کردیم، گفتیم: روایت«من زاد» هم زیادی عمدیه را شامل نمی شود، به خاطر آن نکته ای که دیروز اشاره کردیم، اگر اینطور شد، نسبت بین حدیث«من زاد» و حدیث«لا تعاد» عبارت از چیست ؟ هر دو مسألۀ سهو را دلالت دارند و هیچ کدامشان در مورد عمد جریان ندارند منتها فرقش این است که حدیث«من زاد» فقط مسألۀ زیاده را تعرّض کرده و حدیث«لا تعاد» هم زیاده را دلالت دارد و هم نقیصه را دلالت دارد. در اینجا نسبت چیست ؟

اینجا به مناسبت اینکه حدیث«من زاد» هم رکن را شامل می شود و هم غیر رکن را شامل می شود و حدیث«لا تعاد» به غیر رکن اختصاص دارد نتیجه این می شود که هر کدام از دو دلیل از یک جهت عمومیت دارند و از یک جهت خصوصیت دارند. حدیث «من زاد» خصوصیتش از نظر زیاده است درحالی که حدیث«لا تعاد» نقیصه را هم شامل می شود. پس این از نظر زیاده خصوصیت دارد و حدیث«لا تعاد» از نظر نقیصه عمومیت دارد، هم زیاده را شامل می شود و هم نقیصه را شامل می شود.

از طرف دیگر، حدیث«من زاد» هم زیادی رکن مثل زیادی رکوع و زیادی سجود را شامل می شود و هم زیادی غیر رکن را شامل می شود مثل زیادی فاتحه الکتاب، درحالی که حدیث«لا تعاد» بنابر اینکه برای مستثنی منه یک حساب مستقلی باز کردیم و مفاد حدیث«لا تعاد» را در مقام مقایسه، این قرار دادیم که یعنی«لا تعاد الصلاه من ناحیه غیر الارکان» حدیث«من زاد» هم رکن را می گیرد و هم غیر رکن را می گیرد و حدیث«لا تعاد» به غیر ارکان اختصاص دارد.

روی این فرض هم تعارض عموم و خصوص من وجه است برای اینکه اینجا هم یک مادۀ اجتماع دارد و دو مادۀ افتراق دارد. مادۀ اجتماعش: زیاده غیر الرکن سهوا است که حدیث«من زاد» حکم به وجوب اعاده می کند و حدیث«لا تعاد» وجوب اعاده در زیاده غیر الرکن سهوا را نفی می کند. حدیث«من زاد» مادۀ افتراقش اینطور می شود: زیاده الرکن سهوا، زیاده الرکوع سهوا، این ماده افتراق حدیث«من زاد» است. حدیث«لا تعاد» روی این مبنا، زیاده الرکن را نمی گیرد. حدیث«لا تعاد» مادۀ افتراقش نقیصه غیر الرکن سهوا است، مثل همان فرض بالا، کسی فاتحه الکتاب را نخواند، کسی فاتحه الکتاب را نسیان بکند، برای اینکه نسیان الفاتحه و ترک الفاتحه، مشمول حدیث«لا تعاد» هست اما