سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 64

مشمول حدیث«من زاد» نخواهد بود، برای اینکه«من زاد» موردش عبارت از زیاده است. پس اینجا هم ملاحظه فرمودید که نسبت عموم و خصوص من وجه است لکن مادۀ افتراق هایش در بعضی از موارد با ماده افتراق آن صورت اول فرق می کند.

برگشت قضایای استثنائیه به دو قضیه مستقل

اما اگر جملۀ مستثنی و مستثنی منه را یک جمله بگیریم، مثل یک قضیۀ مردده المحمول. در تمام قضایای استثناییه ممکن است اینطوری بگوییم که قضایای استثنائیه به دو تا قضیۀ مستقل برمی گردد در«جاءنی القوم الا زیدا» می توانیم بگوییم: این دوتا قضیۀ مستقله است یعنی یکی این است«جاءنی ما عدا زید من القوم یعنی سائر القوم و لم یجئنی زید» دوتا قضیه است«لم یجئنی زید» و«جاءنی سائر القوم». لکن امکان دارد که بگوییم: قضایایی که در آنها استثنا تحقّق دارد به دو قضیه انحلال پیدا نمی کند، دوتا جملۀ مستقله نمی شود بلکه یک قضیه است حالا آن یک قضیه یا مردده المحمول است یا اینکه دارای دوتا محمول است. قضیۀ واحده ای که دارای دوتا محمول باشد مثل«زید عالم عادل» این قضیه واحده لکن دارای دوتا محمول است و اگر مردده المحمول شد آن دیگر خیلی روشن است که یک قضیه است منتها در محمولش حالت تردید و امّا وجود دارد به این کیفیت که ما قضیۀ«جاءنی القوم الا زیدا» را روی این مبنا باید اینطوری معنا بکنیم: «القوم اما جاؤوا و هو غیر زید و اما لم یجیئوا و هو زید» اینطوری قضیۀ استثنائیه را برداشت بکنیم، یا اگر بخواهیم ذات محمولین باشد باید بگوییم: «القوم جاؤوا و لم یجیئوا» منتهی«جاؤوا» فاعلش من عدای زید باشد«لم یجیئوا» فاعلش زید باشد، اما موضوع، مجموع القوم است. موضوع در قضیه، تمام القوم است.

این یک احتمالی است که در قضیه استثنائیه وجود دارد و ظاهر همان احتمال اول است که قضیۀ استثناییه دارای دو جمله است و هرجمله ای استقلال دارد و دارای سلب و ایجاب است، یک جملۀ سلبیه و یک جملۀ ایجابیه. لکن اگر ما این حرف زدیم حدیث «لا تعاد» دیگر موضوعش غیر الارکان نیست حدیث«لا تعاد» موضوعش تمام الاجزاء است«سواء کان رکنا» که اینها چیزهایی است که داخل در مستثنی است یا غیر رکن باشد و او چیزهایی است که داخل در مستثنی منه است. در حقیقت مورد حدیث«لا تعاد» روی این اعتبار، تمام الاجزاء و الشرایط می شود اعم از آنهایی که عنوان رکنیت دارد و