سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 66

بود، برای اینکه زیاده، چیزی نیست که موجب بطلان عمل بشود.

اگر این طوری نسبت عموم و خصوص مطلق شد، نتیجۀ حمل عام بر مخصص و تخصیص عموم این می شود که ما زیادۀ سهویۀ فاتحه الکتاب را موجب بطلان بدانیم اما نقیصۀ سهویۀ فاتحه الکتاب را موجب بطلان ندانیم. اما مسأله ای که در دنبال این پیش می آید و مصیبتی که اینجا وجود دارد این است که روی آن فروضی که نسبت عموم و خصوص من وجه بود و در ماده اجتماع تعارض می کردند، اینجا جای بحث عجیبی است و آن این است که حالا که این دو دلیل در مادۀ اجتماع تعارض کردند آیا معنای تعارض و لازمۀ تعارض، این است که ما این دوتا دلیل را رها کنیم هم«من زاد» را کنار بگذاریم و هم حدیث«لا تعاد» را کنار بگذاریم و نسبت به مادۀ اجتماع به قواعد و ضوابط دیگر رجوع بکنیم یا اینکه این دوتا دلیل در عین اینکه در مادۀ اجتماع تعارض دارند لکن یکی اقوای از دیگری است و یکی أرجح از دیگری است و اگر مسأله اقوائیت و أرجحیت در کار آمد، لازمه اش این است که ما آن دلیل اقوا و أرجح را در نظر بگیریم و آن دلیل غیر اقوا و غیر أرجح را کنار بگذاریم.

حکومت حدیث«لا تعاد» بر حدیث«من زاد» از نظر شیخ(ره)

مرحوم شیخ انصاری(اعلی الله مقامه الشریف) معتقد شده اند که در موردی که بین حدیث«لا تعاد» و حدیث«من زاد» معارضه تحقق پیدا می کند، حدیث«لا تعاد» اقوای و أرجح از حدیث«من زاد» است و در مورد معارضه، باید به حدیث«لا تعاد» رجوع بکنیم برای اینکه شما حدیث«لا تعاد» را نسبت به ادلۀ دیگری که می گوید: فعل فلان شیء مخلّ به نماز است یا ترکش مخلّ به نماز است، چطوری مطرح می کنید؟ مثلا ما دلیل داریم بر اینکه«التکلم مبطل للصلاه و الضحک مبطل للصلاه». اینجا حدیث«لا تعاد» چه حسابی دارد؟ ایشان می فرماید: حسابش مسألۀ حکومت است و همین طور مثلا در مورد فاتحه الکتاب، مگر ما دلیل نداریم که«لا صلاه الاّ بفاتحه الکتاب» که معنایش این است که ترک فاتحه الکتاب، مخلّ به تحقق نماز و مضرّ به تحقق نماز است ؟ آیا حدیث«لا تعاد» در مقابل«لا صلاه الاّ بفاتحه الکتاب» چه نقشی دارد؟ چاره ای ندارید جز اینکه بگویید: حدیث«لا تعاد» بر این ادله حکومت دارد. حدیث«لا تعاد» با توجۀ به«لا صلاه الاّ بفاتحه الکتاب» آمده، با توجه به قاطعیت و مبطلیّت تکلّم و ضحک و امثال ذلک آمده