سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 69

صلاه است، حدث منهی عنه در صلاه است، یا در باب اجزاء«لا صلاه الا بفاتحه الکتاب» می گوید.

حدیث لا تعاد در مقایسۀ با این ادله، حاکم بر«لا صلاه الا بفاتحه الکتاب» است، کأنّ با توجه به«لا صلاه الاّ بفاتحه الکتاب» و در مقام توضیح و تشریح آن آمده است. وقتی که حدیث لا تعاد در کنار«لا صلاه الا بفاتحه الکتاب» قرار می گیرد معنایش این می شود که اخلال یا زیادی فاتحه الکتاب، فقط در حال تعمّد، موجب بطلان است، اما در حال سهو و نسیان، نه در جانب زیاده و نه در جانب نقیصه، موجب بطلان و اعادۀ نماز نخواهد بود.

شیخ می فرماید: همان طوری که حدیث لا تعاد در مقایسۀ با این ادله حکومت دارد، در مقام مقایسۀ با حدیث«من زاد» هم همین طور است، برای اینکه«من زاد فی صلاته» هم دلالت بر مبطلیت زیاده می کند، دلالت می کند بر اینکه زیاده«یوجب الاخلال بالصلاه، یوجب عدم تحقق الصلاه». پس ما ناچاریم که در مقابل حدیث«من زاد» در مادۀ اجتماع، حدیث لا تعاد را مقدم بداریم و حکم به عدم وجوب اعاده بکنیم. این بیانی است که شیخ انصاری(أعلی الله مقامه) در این رابطه فرموده اند.

مرحوم محقق حائری مؤسس حوزه(رضوان الله تعالی علیه) بر مرحوم شیخ اشکالی دارد که نیاز به توضیح دارد. مقدمتا مطلبی را عرض بکنیم و بعد اشکال ایشان را بیان کنیم.

ضابطۀ حکومت یک دلیل بر دلیل دیگر و اقسام آن

در مسألۀ حکومت، وقتی که یک دلیل را بر دلیل دیگر حاکم قرار می دهیم چون مسألۀ حکومت متقوّم به لسان دلیل است، باید ببینیم که زبان و منطق دلیل چیست ؟ و به عبارت دیگر: در مقام حکومت باید معنای مطابقی دلیل را مورد ملاحظه قرار بدهیم. بعد با توجه به لسان دلیل و معنای مطابقی دلیل، ببینیم آیا آن ملاک و ضابطه ای که در باب حکومت بیان شده است وجود دارد یا ندارد؟ البته ضابطۀ حکومت و معیار در باب حکومت یک دلیل بر دلیل دیگر را ان شاء الله مفصلا بحث می کنیم که چیست ؟ خلاصه اش را حالا عرض می کنم لیکن تفصیلش را به بحث حکومت موکول می کنم.

ضابطۀ حکومت این است که دلیل حاکم به یکی از این کیفیتهایی که عرض می کنیم