سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 7

اشکالی نباشد و آن این است که ما در قضیۀ متیقنۀ خودمان، همین عنوان صلاتیت و اتصاف صلاه را به این صورت قرار می دهیم می گوییم: قبل از آن که این زیاده، تحقّق پیدا بکند، «کانت صلاتی خالیه عن المانع، فاقده للمانع» و الان که این زیاده تحقّق پیدا کرده، شک می کنم که این خلوّ از مانع و اتصاف به اینکه مانعی در او وجود ندارد، این اتصاف را از دست داد یا از دست نداد، استصحاب را روی همین اتصاف و روی صلاه متصف و متقید جاری می کنیم و این در نظایرش هم هست مثلا یک امام جماعتی سابقا عادل بوده و شما الان شک در عدالت دارید آنجا هم مسأله به این کیفیت است. شما اگر استصحاب را مستقیما روی صفت عدالت ببرید، بگویید: «کانت عداله زید ثابته» و الان من شک در بقای عدالت دارم، این استصحاب بقای عدالت، مثبت است برای اینکه لازمۀ این استصحاب بقای عدالت«کون زید عادلا» است و آن که منشأ اثر است«کون الشخص عادلا، کون الامام عادلا، کون الشاهد عادلا» اینها منشأ اثر است و اگر شما بخواهید استصحاب را روی صفت عدالت ببرید، این استصحاب برای اثبات این معنا که «هذا الشخص یکون عادلا» عنوان مثبتیت پیدا می کند اما اگر استصحاب را روی خود شخص ببرید، بگویید: «کان زید عادلا» و الان ما شک داریم در اینکه عدالت دارد یا نه، یعنی شک داریم در اینکه«زید عادل» محفوظ است یا غیر محفوظ ، استصحاب می کنیم «کون زید عادلا» را، آنوقت نتیجه می گیریم«زید عادل»، «زید عادل» که درست شد، «یجوز الایتمام به، یجوز شهادته، یجوز سائر» احکامی که روی شخص عادل در شریعت بار شده است. اما اگر استصحاب مستقیما روی عدالت برود، این حالت مثبتیت پیدا می کند و مورد اشکال واقع می شود.

پس برای حل این اشکال ما راه داریم. ما استصحاب عدم وقوع مانع را در نماز جاری نمی کنیم بلکه، استصحاب عدم کون الصلاه مشتمله علی المانع را جاری می کنیم و نتیجه می گیریم که بعد از زیاده هم صلاه«لا یکون متصفه بوقوع المانع فیها».

تحقیق درباره حقیقت مانع

لکن اینجا یک بحثی واقع شده، که ما عنوانش را عرض می کنیم، دنباله اش فردا: در باب حقیقت مانع و اینکه اصلا مانع چیست، یک اختلافی است که آیا مانع، آن است که عدمش در مأموربه اعتبار دارد یا مانع، آن است که وجودش مضاد با مأموربه است ؟ در