سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 70

در دلیل محکوم تصرّفی داشته باشد: یا در موضوع دلیل محکوم تصرّف دارد، یا در محمول دلیل محکوم تصرّف دارد، یا در سلسلۀ علل دلیل محکوم یک نوع تصرّفی می کند، و یا در سلسلۀ معلولات دلیل محکوم تصرّف می کند. دایرۀ حکومت به این نحو، یک دایرۀ وسیع و گسترده ای است که گاهی در موضوع و گاهی در محمول و گاهی در سلسله علل و گاهی در سلسلۀ معلول تصرّف می کند. این مثال معروفی که در باب حکومت نوعا ذکر می شود مثل«لا شک لکثیر الشک» که در مقام مقایسۀ با ادلۀ شکوک، مثل«رجل شکّ بین الثلاث و الاربع یجب علیه البناء علی الاربع» این یک قسم حکومت است، از قبیل آنکه تصرّف در موضوع کرده است، او می گوید: «شکّ بین الثلاث و الاربع» و این می گوید: «لا شک لکثیر الشک» عنوان شکّی را که در موضوع ادلۀ شکوک ذکر شده است در مورد کثیر الشک نفی می کند. این عنوان را کأنّه در مورد کثیر الشک مستثنی قرار می دهد، می گوید: درست است که ادلۀ شکوک، احکامی را روی شکوک بار کرده است لیکن شک کثیر الشک اصلا داخل در این موضوع نیست و عنوان شک در ادلۀ شکوک از شک کثیر الشک منتفی است. این مثال برای یک قسم از حکومت است نه اینکه تمام اقسام حکومت در رابطۀ با این نوع باشد.

آنچه که لازم است ذکر بشود این است که این ضابطه را ما در رابطۀ با خود زبان دلیل حاکم باید در نظر بگیریم، مثل همین مثال لا شک که لسانش نفی الشک است، نفی موضوع است، نفی عنوانی است که در ادلۀ شکوک، موضوع اثر قرار گرفته است. ما در لاشک هیچ تأویلی نکردیم. از جیب خودمان مایه نگذاشتیم. لسان دلیل«لا شک لکثیر الشک بمعناه المطابقی» نفی عنوان موضوع در ادلۀ شکوک است. این بیان واضح«لا شک لکثیر الشک» است.

در حکومت این معنا را باید ملاحظه بکنیم یعنی خلاصه اینکه دلیل را عوض نکنیم، معنای لازم دلیل و یا معنای ملازم دلیل را نگیریم، بلکه باید همان منطق دلیل را ملاحظه بکنیم، و ضابطۀ حکومت در رابطۀ با خود منطق دلیل و زبان دلیل پیاده بشود همان طوری که شما در«لا شک لکثیر الشک» پیاده می کنید.

عدم حکومت حدیث لا تعاد بر حدیث من زاد از نظر محقق حائری(ره)

بعد از آنکه این مقدمه در باب حکومت روشن شد، مرحوم محقق حائری، بیان