سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 72

را اعاده قرار داده است. این می گوید: «علیه الاعاده» و آن می گوید: «لا تجب الاعاده».

اثبات و نفی روی نفس عنوان اعاده است. چطور می توانیم اینجا لا تعاد را حاکم بدانیم ؟ آیا نفی«بما أنه نفی» حکومت دارد؟ نفی حکومت ندارد. باید ملاک حکومت تحقق داشته باشد.

لذا ایشان می فرماید: اگر در روایت«من زاد» هم مثل روایات دیگر، عنوان نهی بود، یا به اضافه ای که ما می کنیم: عنوان مبطلیت در آن بود، می توانستیم پایۀ حکومت را پایه گذاری بکنیم. حکومت را باید در رابطۀ با لسان دلیل ملاحظه بکنیم، از جیب خودمان چیزی اضافه و کم نکنیم. ببینیم که این دو زبان چه می گوید. یک زبان می گوید:

«علیه الاعاده» و یک زبان می گوید: «لا تجب علیه الاعاده». اینجا چطوری مسألۀ حکومت را درست بکنیم ؟ شما می گویید: لا تعاد حکومت دارد، ما هم می گوییم: «من زاد» حکومت دارد، ملاک هم در هیچ کدام تحقق ندارد. لذا اشکال مرحوم محقق حائری(ره) به مرحوم شیخ(ره) با این توضیح مقدّمی که عرض کردیم به نظر یک اشکال روشنی است و این حکومتی که مرحوم شیخ بیان کرده اند به نظر تمام نمی آید.

(سؤال... و جواب استاد): می خواهیم بگوییم که لسانشان فرق می کند، لسان«من زاد فعلیه الاعاده» با لسان«لا تتکلّم فی الصلاه» و یا حتی بالاتر«التکلم مبطل للصلاه» فرق می کند، و در باب حکومت، ملاک، همین لسان دلیل است. باید زبان این دو دلیل را در برابر هم قرار داد و با مقایسۀ این لسانها، مسألۀ حکومت را در نظر گرفت، نه اینکه هر دلیلی را تغییر و تبدیلش بدهیم، با تغییر و تبدیل بخواهیم حکومت درست بکنیم. این از ضابطۀ حکومت خارج است.

راه جمع بین حدیث لا تعاد با حدیث من زاد در ماده اجتماع

نتیجه این شد که مسألۀ حکومت منتفی است، حالا که حکومت منتفی شد آیا یک راه دیگری غیر از مسألۀ حکومت در کار هست یا نه ؟ بالاخره در این مادۀ اجتماع، مثلا در زیادۀ فاتحه الکتاب سهوا، که یکی از ماده های اجتماع بود در بعضی از فروع، حدیث «من زاد» با حدیث لا تعاد معارض است، آن حکم به وجوب اعاده می کند و این حکم به عدم وجوب اعاده می کند، حکومت هم که با این تقریب، منتفی شد، آیا راه دیگری در کار هست یا نه ؟