سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 74

الاعاده» این ظهور به این قوّت وجود ندارد، تقریبا مثل«جائنی القوم» می ماند. ما به استناد اقوائیت ظهور حدیث لا تعاد و به لحاظ اشتمالش بر استثنا بگوییم: چه مانعی دارد که در مادۀ اجتماع، مثل«زیاده فاتحه الکتاب سهوا» حدیث لا تعاد را محکّم بکنیم و به عنوان اقوائیت ظهور در مادۀ اجتماع و مرکز تعارض، حدیث لا تعاد را مقدم بداریم. این یک راه برای اقوائیت ظهور حدیث لا تعاد است.

اشتمال حدیث لا تعاد بر تعلیل و خصوصیت آن

یک راه دیگر هم در آن هست و آن این است که حدیث لا تعاد علاوه بر اینکه مشتمل بر استثنا است، مشتمل بر تعلیل هم هست، علت در او ذکر شده است، که علتش را آنروز صحبت کردیم که امام برطبق این حدیث می فرماید: «التشهد سنه و القرائه سنه و السنه لا تنقض الفریضه» و پیداست که اگر حکمی معلّل به علتی باشد، انسان باید روی آن علت تکیه بکند، و ملاک اساسی در باب حکم عبارت از این علت است. علت می گوید: «السنه لا تنقض الفریضه» در چه جهتش ؟ هم در جهت نقیصه اش و هم در جهت زیاده اش.

علت را شما چکار می خواهید بکنید؟ اگر در مادۀ اجتماع حدیث لا تعاد و حدیث «من زاد» شما بخواهید حدیث«من زاد» را مقدّم بدارید لازمه اش این است که شما یک تزلزلی در این علت به وجود بیاورید، بگویید: «السنه لا تنقض الفریضه» و یک جا به آن قید بزنید، بگویید: مگر در زیادی غیر رکن سهوا، مگر در زیادی فاتحه الکتاب سهوا، با اینکه فاتحه الکتاب سنت است مع ذلک«نقضت الفریضه». به جای«لا تنقض الفریضه» عنوان«نقضت الفریضه» را دربارۀ زیادۀ فاتحه الکتاب سهوا پیاده بکنید.

آیا می شود علت را مقیّد کرد؟ می شود در علّت یک حکم که مشتمل بر علت است، تزلزلی بوجود آورد؟ یا اینکه«السنه لا تنقض الفریضه» قابل شکست نیست، قابل این نیست که در مادۀ اجتماع، این علت را کنار بگذاریم، به استناد حدیث«من زاد» بیاییم «السنه لا تنقض الفریضه» را قید بزنیم و بگوییم: «الاّ فی زیاده فاتحه الکتاب سهوا، الا فی زیاده التشهد سهوا» چون همۀ اینها محل اجتماع و مورد تعارض حدیثین است ؟

بالاخره راه دوم برای اقوائیت ظهور حدیث لا تعاد این مزیّتی است که حدیث لا تعاد دارد، و آن اشتمال این حدیث بر تعلیل است و اینکه تعلیل قابل این نیست که تقیید و تخصیصی به او توجه پیدا بکند. و اگر ما بخواهیم در مادۀ اجتماع، حدیث«من زاد» را