سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 78

«من زاد» توجه به این موارد نادره داشته باشد، بلکه اینها کثیرا ما تحقق پیدا می کند.

یا اینکه همان حرف مرحوم محقق حائری(أعلی الله مقامه الشریف) را که در ابتدای عنوان حدیث«من زاد» عرض کردیم، بزنیم که ایشان حداقل زیادی در صلاه را زیادی یک رکعت می دانست. می فرمود: بر زیاده هم باید عنوان صلاه منطبق بشود، و کمترین چیزی که عنوان صلاه بر آن انطباق پیدا می کند عبارت از یک رکعت است. دیگر نماز کمتر از یک رکعت در اسلام نداریم لکن اولا ما این مبنا را نپذیرفتیم، و ثانیا اگر بخواهیم حدیث«من زاد» را به این کیفیت معنا بکنیم که از این نسبتها و مسائلی که گذشت به صورت دیگری بیرون می آید و به این نحوه که بررسی کردیم، نمی شود.

کلام محقق نائینی(ره) درباره معنای زیاده

در آخر این بحث یک مطلبی را ان شاء الله عرض بکنیم و این مطلب را به طورکلی خاتمه بدهیم. مرحوم محقق نائینی(أعلی الله مقامه الشریف) راجع به معنای زیاده یک بیانی دارد، که مقصود از این عنوان زیاده که در این حدیث«من زاد» اخذ شده است، چیست ؟ این بیان چون اولا فی نفسه بیان بظاهر جالبی است، و ثانیا اشکالاتی بر این بیان ممکن است وارد بشود، لذا این را به عنوان تکملۀ بحث و خاتمۀ بحث ان شاء الله عرض می کنیم.

ایشان می فرماید: زیاده ای که می خواهد در نماز تحقق پیدا کند، که این حدیث«من زاد» هم فرض را عبارت از صلاه قرار داده است، یک وقت این زیاده از غیر سنخ اعمال و اقوال صلاه است، و یک وقت از سنخ اقوال صلاه است، و یک وقت هم از سنخ اعمال صلاه است، لذا هرکدام را مستقلا باید ملاحظه کنیم.

اگر زیاده از غیر سنخ اعمال و افعال صلاه باشد، نه مثل اعمال نماز(رکوع و سجود) باشد، و نه مثل اقوال صلاه، مثل فاتحه و تشهد باشد، مثالی که ایشان می زند مثل تکان دادن دست در نماز. اگر بخواهد که عنوان زیاده بر این تکان دادن دست در نماز منطبق بشود، شرطش این است که به این حرکت، قصد جزئیت برای نماز بشود، دستش را تکان بدهد به عنوان اینکه این حرکه الید هم«جزء من الصلاه و دخیل فی الصلاه» و الاّ اگر کسی در صلاه دستش را حرکت داد بدون اینکه قصد جزئیت به این حرکه الید داشته باشد اینجا«لا یصدق عنوان الزیاده». پس این را به عنوان یک ملاک قرار می دهد