سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 95

جزئیت فاتحه الکتاب می کند، اطلاق داشته باشد.

چرا محل کلام را اینجا فرض کردیم ؟ برای اینکه ما چون مرددیم اگر احد الدلیلین اطلاق داشته باشد، اطلاق احد الدلیلین تردید ما را رفع می کند، از ما رفع شک می کند برای اینکه اگر دلیل«أَقِیمُوا الصَّلاهَ » اطلاق داشته باشد که معنای اطلاقش این است که حتی با عدم قدرت بر انجام فاتحه الکتاب، باز هم باید نماز اقامه بشود، باز هم باید مأموربه در خارج عملی بشود. و اگر«أَقِیمُوا الصَّلاهَ » اطلاق داشت، در مقابل هم دلیل جزئیت فاتحه الکتاب خالی از اطلاق بود، همان اطلاق دلیل«أَقِیمُوا الصَّلاهَ » وضع را برای ما مشخص می کند. اطلاق دلیل«أَقِیمُوا الصَّلاهَ » می گوید: حالا که قدرت بر خواندن فاتحه الکتاب نداری، حالا که انجام این جزء برای تو غیر مقدور است، باز هم اقامه صلاه و لزوم اقامۀ صلاه به قوّت خودش باقی است. لذا نتیجۀ اطلاق دلیل مأموربه این می شود که با عدم تمکن از این جزء، باید بقیۀ اجزاء در خارج تحقق پیدا بکند. باید مأموربه در ضمن سایر اجزاء، وجود پیدا بکند. پس اگر دلیل مأموربه اطلاق داشت، مسأله را مشخص می کند و محل بحث ما نیست.

کما اینکه اگر دلیل اعتبار فاتحه الکتاب اطلاق داشته باشد و دلیل مرکّب فاقد اطلاق باشد، «أَقِیمُوا الصَّلاهَ » اطلاقی نداشته باشد، اما آن دلیلی که فاتحه الکتاب را می خواهد بعنوان جزئیّت للصلاه دلالت بکند، اطلاق دارد، معنای اطلاقش این است که«فاتحه الکتاب جزء مطلقا فی حال القدره علی ایجادها و فی حال عدم التمکن من ایجادها»، در حال عدم تمکن هم جزئیت دارد، در حال عدم قدرت هم جزئیّت دارد که عرض کردیم معنای جزئیّت در حال عدم تمکن این است که دیگر لازم نیست مأموربه در خارج ایجاد بشود برای اینکه عدم قدرت بر این جزء با فرض جزئیّتش برگشت به عدم قدرت بر مأموربه می کند و چون شما قدرت بر مأموربه ندارید، لازم نیست مأموربه را در خارج انجام بدهید.

پس اگر دلیلی که دلالت می کند بر جزئیت فاتحه الکتاب اطلاق داشته باشد، و جزئیّت را در حال قدرت و عدم قدرت هردو ثابت بکند، معنایش این است که در حال عدم قدرت بر فاتحه الکتاب اصلا لازم نیست سایر اجزاء ایجاد بشود.

(سؤال... و پاسخ استاد): فرق بین این جزء و آن جزئیّت در خصوص حال تمکن این است که آن خیلی اتصال به نماز ندارد، اگر قدرت داشته باشید بر انجام آن، جزء نماز