سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 96

می شود، اما اگر قدرت نداشته باشید ارتباطش از نماز بریده می شود. اما این جزئیّت شدّت ارتباط را افاده می کند. معنایش این است که این قدر با نماز مرتبط است و متصل است که اگر این را نتوانی انجام بدهی، اتیان به بقیه، دیگر هیچ فایده ندارد لذا این شدّت جزئیت را دلیل مطلق افاده می کند.

وظیفۀ مکلّف در صورت اطلاق دلیل مأموربه و دلیل جزئیت و شرطیت

اما آن فرض مشکلی که در اینجا پیش می آید، (قبل از اینکه وارد محل بحث بشویم) این است: اگر هردو دلیل اطلاق داشته باشند، هم دلیلی که دلالت بر امر به مأموربه می کند و هم دلیلی که دلالت بر جزئیّت و شرطیت دارد، مفاد اطلاقهایشان با هم کاملا مختلف است. مفاد اطلاق دلیل مأموربه این است که با عدم تمکّن از این جزء باید مأموربه تحقق پیدا بکند. مفاد اطلاق دلیل جزئیت عکس این است، می گوید: اگر تمکن از این جزء نداری، سایر اجزاء هم فایده ندارد، لازم نیست که بقیۀ اجزای مأموربه را در خارج ایجاد کنید. بین الاطلاقین این اختلاف وجود دارد.

آیا به مجرّد این که دلیل دالّ بر جزئیّت، عنوان تقیید دارد نسبت به دلیل دالّ بر امر به مأموربه، سبب می شود که ما جانب دلیل جزئیّت را بر جانب دلیل مأموربه مقدّم قرار بدهیم ؟ یا اینکه روی آن ملاکی که چند روز پیش اشاره کردیم، و ان شاء اللّه تفصیلش در آینده خواهد آمد، آن ملاک در باب حکومت این معنا را دلالت می کرد که در باب حکومت باید به لسان دلیل توجه بکنیم، باید منطق دلیل را ملاحظه بکنیم. در آن تعارضی که بین حدیث«لا تعاد» و حدیث«من زاد» بود، و بعضیها می خواستند حدیث «لا تعاد» را بعنوان حکومت بر حدیث«من زاد» مقدم بدانند، آنجا گفته شد که لسان حدیث«لا تعاد» با لسان حدیث«من زاد فعلیه الاعاده»، لسان حاکمیت و محکومیت نیست. هردو دارند در مورد اعاده بحث می کنند. یکی کلمۀ«علیه الاعاده» دارد، یکی کلمۀ«لا تعاد» دارد. نفی و اثبات روی عنوان اعاده تحقق پیدا کرده و اینجا عنوان حاکمیت و محکومیت در کار نیست. باید دلیل حاکم آن هم به مدلول مطابقی خودش، به همان زبان و منطق خودش، ناظر به دلیل محکوم باشد و چشمش را متوجه دلیل محکوم کرده باشد و بخواهد در دلیل محکوم یک تصرفی ایجاد بکند، حالا یا در موضوعش یا در محمولش و یا در بعض جهات دیگر.