سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 101

علیه البناء علی الیقین من وضوئه» می شود. چون دیگر مسألۀ صغرا و کبرا نیست تا شما بگویید که در کبرا، کلیّت اعتبار دارد و اگر شکل اول بخواهد درست بشود، اصلا قوام آن به کلیت کبرا است. اینها مطرح نیست بلکه یک قضیۀ شرطیّه ای است که دو تا جزا دارد تعبیرا و الاّ باطن آن یک معناست، مثل اینکه شما بگویید: «ان لم یستیقن انه قد نام یجب» بر همین آدم، همین که«لم یستیقن انه قد نام» اینکه بنای بر یقین از وضوئش بگذارد، و نقض نکند این آدم یقینش را به شک. دیگر کلی«لا ینقض الیقین بالشک» را از کجا استفاده می کنید؟

طریقه استدلال در محاورات عقلاء

و به تعبیر امام بزرگوار، استدلال به دو طریق امکان دارد یعنی طریق عقلائی در باب محاوره در رابطۀ با استدلال به دو کیفیت است: یک کیفیتش همین است که انسان قیاس تشکیل بدهد و بگوید: «الخمر مسکر و کل مسکر حرام»، نتیجه بگیرد: «فالخمر حرام». در ما نحن فیه روی معنای ما که صغرا و کبرا ذکر کردیم، طبعا مرحوم شیخ می توانند بگویند:

«انه علی یقین من وضوئه» و بطور کبرای کلی، هیچگاه نباید یقین به شک نقض بشود و نتیجه بگیرند که این آدم هم حق ندارد یقین از وضو را نقض کند. چون نتیجه همیشه روی موضوع صغرا بار می شود مثل همان«العالم متغیر» که نتیجۀ شما روی العالم است.

نتیجه می گیرید: «فالعالم حادث» امّا کبرا کلیّت دارد.

راه دومش عبارت از این است که اوّل حکم را بیان بکند، بعد به کلمۀ لام یا به کلمۀ فاء، بیان علّت کند. بگوید: «الخمر حرام لانّه مسکر» یا«فانه مسکر» یا تعبیرات دیگر «لا جل انه مسکر». امّا به این کیفیّت که اول نتیجه را ذکر کنیم و بگوییم: «یجب البناء علی الیقین من وضوئه»، اگر در دنبال این نتیجه، می فرمود: «لانه لا ینقض الیقین ابدا بالشک» مثل«الخمر حرام لانّه مسکر» می شد امّا فرض این است که در«لا ینقض»، نه کلمۀ لام تعلیل هست و نه کلمۀ فاء که دلیل بر تعلیل باشد بلکه روی این مبنا، واو عاطفه است:

«یجب علیه البناء علی الیقین من وضوئه و لا ینقض الیقین بالشک ابدا»، یعنی همین آدم.

حکم این آدم را دارد بیان می کند.

بله اگر کسی بگوید: ما دلالت این را قبول نداریم لکن یک اشعاری دارد به اینکه یقین و شک در این رابطه نقش دارد، نه این آدم و نه حتی یقین و شک در باب وضو، لکن اسم