سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 120

یک وقت می خواهید به این صورت رفع اشکال بکنید و بگویید: متیقن و مشکوک را از نظر زمان جدا می کنیم. یقین را فرضا متعلق به حدوث می گیریم و شک را متعلق به بقا که در آن واحد، شک و یقین هر دو وجود دارد، کما اینکه شما الان نسبت به خیلی از مسائل یقین دارید و نسبت به خیلی از مسائل هم، شاک هستید لکن چون متعلّق شک و یقین از هم جداست، مانعی ندارد که این دو صفت شک و یقین در آن واحد، به لحاظ اختلاف متعلق در شما وجود داشته باشد.

کیفیت وجود شک و یقین در باب استصحاب

اما آیا در استصحاب، شما می خواهید این حرف را بزنید؟ عبای شما اول ظهر نجس بوده و الان شک در بقای نجاست دارید، آیا می خواهید مسألۀ وجود یقین و شک را در آن واحد به این کیفیت حل کنید، بگویید: من الان یقین دارم که عبای من اول ظهر نجس بوده و شک دارم به لحاظ اینکه الان نجس است یا نه؟ متعلّق یقین، نجاست در اول زوال است، متعلق شک، نجاست الان است.

اگر بخواهید مسأله را در«لا تنقض الیقین بالشک» این طوری پیاده کنید، و بنا شد متعلق ها دو تا باشد، اگر شما الآن بنای بر نجاست بگذارید، اسمش این نیست که شما عمل به یقین کرده اید. اگر بنای بر نجاست نگذارید، اسمش این نیست که شما نقض یقین کرده اید. من اگر الان بگویم: عبای من نجس نیست، چه نقض یقینی کرده ام؟ یقین من که به نجاست الان متعلق نبوده، یقین من به نجاست اول ظهر متعلق بوده. من الان می خواهم بنای بر عدم نجاست بگذارم، «هذه لا یکون نقضا للیقین بالشک»، کما اینکه اگر بنای بر وفق حالت سابقه بگذارید و بگویید: ظهر نجس بوده، الان هم نجس، ایشان می گوید:

اسم این هم عمل به یقین نیست بلکه اسمش این است که شما از دو طرف احتمال، یکی را انتخاب کرده اید. احتمال می دادید نجس باشد، احتمال هم می دادید طاهر باشد و شما یک طرفش را انتخاب کردید.

پس«لا تنقض الیقین بالشک» را چطوری معنا کنیم؟ معنای اول که اسمش قاعدۀ یقین و شک می شود، معنای دوم هم که ایشان می گوید: با«لا تنقض الیقین بالشک» تطبیق نمی کند. نقض تحقق پیدا نکرده است. اگر مشکوک و متیقن جدا شد، معنایش این است که نقضی در کار نیست. دو زمان است، دو حالت است، پس چه کنیم؟