سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 14 صفحه 137

در مورد آن فکر کنیم، تناسب حکم و موضوع را بسنجیم. درست است که اصل حکم، تعبد است، یعنی اگر ادلۀ«لا تنقض» نبود، ما هیچ نمی فهمیدیم که نقض یقین به شک، جایز نیست ولی الان که شارع یک چنین حکمی کرده، ما چه چیزی از آن استفاده می کنیم؟ شارع می گوید: مبادا در محیط شرع، شما یقین را به شک نقض بکنید. آیا یقینی که ما نداریم نباید به شک نقض بشود؟ و خودش بخواهد این یقین را نقض کند؟ یا اینکه می خواهد بگوید: یقینی که من دارم با شکی که من دارم نباید نقض بشود و لو تعبدا؟ اگر اینطور بگوییم، این حرف درست است، این مناسبت محفوظ است. اما اگر بخواهیم روایات را آن طوری معنا بکنیم، این مناسبت در کار نیست.

مراد از کلمۀ«ابدا» در جملۀ«لا ینقض الیقین بالشک ابدا»

جواب دیگری که ایشان می فرماید این است که دنبال این حکم«لا ینقض الیقین بالشک» یک کلمۀ«ابدا» هم ذکر شده است، «لا ینقض الیقین بالشک ابدا». معلوم است که این«ابدا» در رابطۀ با زمان است. معنای«ابدا» این نیست که هیچ یقینی به هیچ شکی نباید نقض بشود بلکه معنای ابدا این است که نفس همین حکم و لو در یک موردش، نباید هیچگاه به شک نقض بشود مثلا یقین به نجاست اول ظهر، نباید هیچگاه به شک نقض بشود، که کلمۀ ابدا در نفس این مورد واحد پیاده می شود. این ابدا مفادش استمرار به حسب زمان است، یعنی وقتی که شما یقین به نجاست پیدا کردید و ثمّ عصر برای شما شک پیدا شد، در نفس همین یقین و شک، هیچ وقت نباید یقین به شک نقض بشود، نه فقط در اول زمان حدوث شک، نه فقط در زمان دوم وجود شک، نه فقط در زمان سوم وجود شک، اصلا وقتی که یقین و شک مطرح شد، تا این یقین و شک در کار است، حکومت با یقین است. نباید یقین به شک نقض بشود. این معنای ابدا است.

بعد می فرماید: حکمی که با مثل کلمۀ ابدا در دنبالش تأبیدش را افاده می کنند، ترتیبش به این صورت است که اولا باید حکم ذکر بشود و این حکم، هم قابلیت تأیید داشته باشد و هم قابلیت عدم تأیید. و بعد در مرحلۀ دوم، به واسطۀ مثل کلمۀ ابدا که در روایت ما وجود دارد، تأبید حکم را ثابت کنند.

پس اگر یک حکمی را با کلمۀ ابدا مطرح کردند، دو مرحله دارد: یک مرحله: «افاده اصل الحکم» مرحلۀ دوم: «افاده تأبید الحکم» برای اینکه اگر حکمی بیان نشود، چه معنا